Valmiki Ramayana Kishkindha Kanda Sarga 29

Shloka 1

समीक्ष्य विमलं व्योम गतविद्युद्वलाहकम्। सारसाकुलसङ्घुष्टं रम्यज्योत्स्नानुलेपनम्4.29.1।। समृद्धार्थं च सुग्रीवं मन्दधर्मार्थसङ्ग्रहम्। अत्यर्थमसतां मार्गमेकान्तगतमानसम्4.29.2।। निर्वृत्तकार्यं सिद्धार्थं प्रमदाभिरतं सदा। प्राप्तवन्तमभिप्रेतान्सर्वानेव मनोरथान्4.29.3।। स्वां च पत्नीमभिप्रेतां तारां चापि समीप्सिताम्। विहरन्तमहोरात्रं कृतार्थं विगतज्वरम्4.29.4।। क्रीडन्तमिव देवेशं नन्दनेऽप्सरसां गणैः। मन्त्रिषु न्यस्तकार्यं च मन्त्रिणामनवेक्षकम्4.29.5।। उत्सन्नराज्यसन्देशं कामवृत्तमवस्थितम्। निश्चितार्थोऽर्थतत्त्वज्ञः कालधर्मविशेषवित्4.29.6।। प्रसाद्य वाक्यैर्मधुरैर्हेतुमद्भिर्मनोरमैः। वाक्यविद्वाक्य तत्त्वज्ञं हरीशं मारुतात्मजः4.29.7।। हितं तत्त्वं च पथ्यं च सामधर्मार्थनीतिमत्। प्रणयप्रीतिसंयुक्तं विश्वासकृतनिश्चयम्। हरीश्वरमुपागम्य हनूमान्वाक्यमब्रवीत्4.29.8।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Read full shloka meaning

Shloka 2

समीक्ष्य विमलं व्योम गतविद्युद्वलाहकम्। सारसाकुलसङ्घुष्टं रम्यज्योत्स्नानुलेपनम्4.29.1।। समृद्धार्थं च सुग्रीवं मन्दधर्मार्थसङ्ग्रहम्। अत्यर्थमसतां मार्गमेकान्तगतमानसम्4.29.2।। निर्वृत्तकार्यं सिद्धार्थं प्रमदाभिरतं सदा। प्राप्तवन्तमभिप्रेतान्सर्वानेव मनोरथान्4.29.3।। स्वां च पत्नीमभिप्रेतां तारां चापि समीप्सिताम्। विहरन्तमहोरात्रं कृतार्थं विगतज्वरम्4.29.4।। क्रीडन्तमिव देवेशं नन्दनेऽप्सरसां गणैः। मन्त्रिषु न्यस्तकार्यं च मन्त्रिणामनवेक्षकम्4.29.5।। उत्सन्नराज्यसन्देशं कामवृत्तमवस्थितम्। निश्चितार्थोऽर्थतत्त्वज्ञः कालधर्मविशेषवित्4.29.6।। प्रसाद्य वाक्यैर्मधुरैर्हेतुमद्भिर्मनोरमैः। वाक्यविद्वाक्य तत्त्वज्ञं हरीशं मारुतात्मजः4.29.7।। हितं तत्त्वं च पथ्यं च सामधर्मार्थनीतिमत्। प्रणयप्रीतिसंयुक्तं विश्वासकृतनिश्चयम्। हरीश्वरमुपागम्य हनूमान्वाक्यमब्रवीत्4.29.8।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Read full shloka meaning

Shloka 3

समीक्ष्य विमलं व्योम गतविद्युद्वलाहकम्। सारसाकुलसङ्घुष्टं रम्यज्योत्स्नानुलेपनम्4.29.1।। समृद्धार्थं च सुग्रीवं मन्दधर्मार्थसङ्ग्रहम्। अत्यर्थमसतां मार्गमेकान्तगतमानसम्4.29.2।। निर्वृत्तकार्यं सिद्धार्थं प्रमदाभिरतं सदा। प्राप्तवन्तमभिप्रेतान्सर्वानेव मनोरथान्4.29.3।। स्वां च पत्नीमभिप्रेतां तारां चापि समीप्सिताम्। विहरन्तमहोरात्रं कृतार्थं विगतज्वरम्4.29.4।। क्रीडन्तमिव देवेशं नन्दनेऽप्सरसां गणैः। मन्त्रिषु न्यस्तकार्यं च मन्त्रिणामनवेक्षकम्4.29.5।। उत्सन्नराज्यसन्देशं कामवृत्तमवस्थितम्। निश्चितार्थोऽर्थतत्त्वज्ञः कालधर्मविशेषवित्4.29.6।। प्रसाद्य वाक्यैर्मधुरैर्हेतुमद्भिर्मनोरमैः। वाक्यविद्वाक्य तत्त्वज्ञं हरीशं मारुतात्मजः4.29.7।। हितं तत्त्वं च पथ्यं च सामधर्मार्थनीतिमत्। प्रणयप्रीतिसंयुक्तं विश्वासकृतनिश्चयम्। हरीश्वरमुपागम्य हनूमान्वाक्यमब्रवीत्4.29.8।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Read full shloka meaning

Shloka 4

समीक्ष्य विमलं व्योम गतविद्युद्वलाहकम्। सारसाकुलसङ्घुष्टं रम्यज्योत्स्नानुलेपनम्4.29.1।। समृद्धार्थं च सुग्रीवं मन्दधर्मार्थसङ्ग्रहम्। अत्यर्थमसतां मार्गमेकान्तगतमानसम्4.29.2।। निर्वृत्तकार्यं सिद्धार्थं प्रमदाभिरतं सदा। प्राप्तवन्तमभिप्रेतान्सर्वानेव मनोरथान्4.29.3।। स्वां च पत्नीमभिप्रेतां तारां चापि समीप्सिताम्। विहरन्तमहोरात्रं कृतार्थं विगतज्वरम्4.29.4।। क्रीडन्तमिव देवेशं नन्दनेऽप्सरसां गणैः। मन्त्रिषु न्यस्तकार्यं च मन्त्रिणामनवेक्षकम्4.29.5।। उत्सन्नराज्यसन्देशं कामवृत्तमवस्थितम्। निश्चितार्थोऽर्थतत्त्वज्ञः कालधर्मविशेषवित्4.29.6।। प्रसाद्य वाक्यैर्मधुरैर्हेतुमद्भिर्मनोरमैः। वाक्यविद्वाक्य तत्त्वज्ञं हरीशं मारुतात्मजः4.29.7।। हितं तत्त्वं च पथ्यं च सामधर्मार्थनीतिमत्। प्रणयप्रीतिसंयुक्तं विश्वासकृतनिश्चयम्। हरीश्वरमुपागम्य हनूमान्वाक्यमब्रवीत्4.29.8।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Read full shloka meaning

Shloka 5

समीक्ष्य विमलं व्योम गतविद्युद्वलाहकम्। सारसाकुलसङ्घुष्टं रम्यज्योत्स्नानुलेपनम्4.29.1।। समृद्धार्थं च सुग्रीवं मन्दधर्मार्थसङ्ग्रहम्। अत्यर्थमसतां मार्गमेकान्तगतमानसम्4.29.2।। निर्वृत्तकार्यं सिद्धार्थं प्रमदाभिरतं सदा। प्राप्तवन्तमभिप्रेतान्सर्वानेव मनोरथान्4.29.3।। स्वां च पत्नीमभिप्रेतां तारां चापि समीप्सिताम्। विहरन्तमहोरात्रं कृतार्थं विगतज्वरम्4.29.4।। क्रीडन्तमिव देवेशं नन्दनेऽप्सरसां गणैः। मन्त्रिषु न्यस्तकार्यं च मन्त्रिणामनवेक्षकम्4.29.5।। उत्सन्नराज्यसन्देशं कामवृत्तमवस्थितम्। निश्चितार्थोऽर्थतत्त्वज्ञः कालधर्मविशेषवित्4.29.6।। प्रसाद्य वाक्यैर्मधुरैर्हेतुमद्भिर्मनोरमैः। वाक्यविद्वाक्य तत्त्वज्ञं हरीशं मारुतात्मजः4.29.7।। हितं तत्त्वं च पथ्यं च सामधर्मार्थनीतिमत्। प्रणयप्रीतिसंयुक्तं विश्वासकृतनिश्चयम्। हरीश्वरमुपागम्य हनूमान्वाक्यमब्रवीत्4.29.8।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Read full shloka meaning

Shloka 6

समीक्ष्य विमलं व्योम गतविद्युद्वलाहकम्। सारसाकुलसङ्घुष्टं रम्यज्योत्स्नानुलेपनम्4.29.1।। समृद्धार्थं च सुग्रीवं मन्दधर्मार्थसङ्ग्रहम्। अत्यर्थमसतां मार्गमेकान्तगतमानसम्4.29.2।। निर्वृत्तकार्यं सिद्धार्थं प्रमदाभिरतं सदा। प्राप्तवन्तमभिप्रेतान्सर्वानेव मनोरथान्4.29.3।। स्वां च पत्नीमभिप्रेतां तारां चापि समीप्सिताम्। विहरन्तमहोरात्रं कृतार्थं विगतज्वरम्4.29.4।। क्रीडन्तमिव देवेशं नन्दनेऽप्सरसां गणैः। मन्त्रिषु न्यस्तकार्यं च मन्त्रिणामनवेक्षकम्4.29.5।। उत्सन्नराज्यसन्देशं कामवृत्तमवस्थितम्। निश्चितार्थोऽर्थतत्त्वज्ञः कालधर्मविशेषवित्4.29.6।। प्रसाद्य वाक्यैर्मधुरैर्हेतुमद्भिर्मनोरमैः। वाक्यविद्वाक्य तत्त्वज्ञं हरीशं मारुतात्मजः4.29.7।। हितं तत्त्वं च पथ्यं च सामधर्मार्थनीतिमत्। प्रणयप्रीतिसंयुक्तं विश्वासकृतनिश्चयम्। हरीश्वरमुपागम्य हनूमान्वाक्यमब्रवीत्4.29.8।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Read full shloka meaning

Shloka 7

समीक्ष्य विमलं व्योम गतविद्युद्वलाहकम्। सारसाकुलसङ्घुष्टं रम्यज्योत्स्नानुलेपनम्4.29.1।। समृद्धार्थं च सुग्रीवं मन्दधर्मार्थसङ्ग्रहम्। अत्यर्थमसतां मार्गमेकान्तगतमानसम्4.29.2।। निर्वृत्तकार्यं सिद्धार्थं प्रमदाभिरतं सदा। प्राप्तवन्तमभिप्रेतान्सर्वानेव मनोरथान्4.29.3।। स्वां च पत्नीमभिप्रेतां तारां चापि समीप्सिताम्। विहरन्तमहोरात्रं कृतार्थं विगतज्वरम्4.29.4।। क्रीडन्तमिव देवेशं नन्दनेऽप्सरसां गणैः। मन्त्रिषु न्यस्तकार्यं च मन्त्रिणामनवेक्षकम्4.29.5।। उत्सन्नराज्यसन्देशं कामवृत्तमवस्थितम्। निश्चितार्थोऽर्थतत्त्वज्ञः कालधर्मविशेषवित्4.29.6।। प्रसाद्य वाक्यैर्मधुरैर्हेतुमद्भिर्मनोरमैः। वाक्यविद्वाक्य तत्त्वज्ञं हरीशं मारुतात्मजः4.29.7।। हितं तत्त्वं च पथ्यं च सामधर्मार्थनीतिमत्। प्रणयप्रीतिसंयुक्तं विश्वासकृतनिश्चयम्। हरीश्वरमुपागम्य हनूमान्वाक्यमब्रवीत्4.29.8।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Read full shloka meaning

Shloka 8

समीक्ष्य विमलं व्योम गतविद्युद्वलाहकम्। सारसाकुलसङ्घुष्टं रम्यज्योत्स्नानुलेपनम्4.29.1।। समृद्धार्थं च सुग्रीवं मन्दधर्मार्थसङ्ग्रहम्। अत्यर्थमसतां मार्गमेकान्तगतमानसम्4.29.2।। निर्वृत्तकार्यं सिद्धार्थं प्रमदाभिरतं सदा। प्राप्तवन्तमभिप्रेतान्सर्वानेव मनोरथान्4.29.3।। स्वां च पत्नीमभिप्रेतां तारां चापि समीप्सिताम्। विहरन्तमहोरात्रं कृतार्थं विगतज्वरम्4.29.4।। क्रीडन्तमिव देवेशं नन्दनेऽप्सरसां गणैः। मन्त्रिषु न्यस्तकार्यं च मन्त्रिणामनवेक्षकम्4.29.5।। उत्सन्नराज्यसन्देशं कामवृत्तमवस्थितम्। निश्चितार्थोऽर्थतत्त्वज्ञः कालधर्मविशेषवित्4.29.6।। प्रसाद्य वाक्यैर्मधुरैर्हेतुमद्भिर्मनोरमैः। वाक्यविद्वाक्य तत्त्वज्ञं हरीशं मारुतात्मजः4.29.7।। हितं तत्त्वं च पथ्यं च सामधर्मार्थनीतिमत्। प्रणयप्रीतिसंयुक्तं विश्वासकृतनिश्चयम्। हरीश्वरमुपागम्य हनूमान्वाक्यमब्रवीत्4.29.8।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Read full shloka meaning

Shloka 9

राज्यं प्राप्तं यशश्चैव कौली श्रीरभिवर्धिता। मित्राणां सङ्ग्रहश्शेषस्तं भवान्कर्तुमर्हति4.29.9।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Read full shloka meaning

Shloka 10

यो हि मित्रेषु कालज्ञस्सततं साधु वर्तते4.29.10।। तस्य राज्यं च कीर्तिश्च प्रतापश्चाभि वर्धते।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Read full shloka meaning

Shloka 11

यस्य कोशश्च दण्डश्च मित्राण्यात्मा च भूमिप4.29.11।। समवेतानि सर्वाणि स राज्यं महदश्नुते।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Read full shloka meaning

Shloka 12

तद्भवान्वृत्तसम्पन्नः स्थितः पथि निरत्यये4.29.12।। मित्रार्थमभिनीतार्थं यथावत्कर्तुमर्हति।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Read full shloka meaning

Shloka 13

सन्त्यज्य सर्वकर्माणि मित्रार्थे योऽनुवर्तते4.29.13।। सम्भ्रमाद्धि कृतोत्साहस्सोऽनर्थैर्नावरुध्यते।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Read full shloka meaning

Shloka 14

यस्तु कालव्यतीतेषु मित्रकार्येषु वर्तते4.29.14।। स कृत्वा महतोऽप्यर्थान्न मित्रार्थेन युज्यते।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Read full shloka meaning

Shloka 15

यदिदं मित्रकार्यं वीर नोमित्रकार्यमरिन्दम 4.29.15।। क्रियतां राघवस्यैतद्वैदेह्याः परिमार्गणम्। तदिदं वीर कार्यं ते कालातीतमरिन्दम 4.29.16।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Read full shloka meaning

Shloka 16

यदिदं मित्रकार्यं वीर नोमित्रकार्यमरिन्दम 4.29.15।। क्रियतां राघवस्यैतद्वैदेह्याः परिमार्गणम्। तदिदं वीर कार्यं ते कालातीतमरिन्दम 4.29.16।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Read full shloka meaning

Shloka 17

न च कालमतीतं ते निवेदयति कालवित्। त्वरमाणोऽपि सन्प्राज्ञस्तव राजन्वशानुगः4.29.17।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Read full shloka meaning

Shloka 18

कुलस्य हेतुः स्फीतस्य दीर्घबन्धुश्च राघवः। अप्रमेयप्रभावश्च स्वयं चाप्रतिमो गुणैः4.29.18।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Read full shloka meaning

Shloka 19

तस्य त्वं कुरु वै कार्यं पूर्वं तेन कृतं तव। हरीश्वर कपिश्रेष्ठानाज्ञापयितुमर्हसि4.29.19।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Read full shloka meaning

Shloka 20

न हि तावद्भवेत्कालो व्यतीतश्चोदनादृते। चोदितस्य हि कार्यस्य भवेत्कालव्यतिक्रमः4.29.20।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Read full shloka meaning

Shloka 21

अकर्तुरपि कार्यस्य भवान्कर्ता हरीश्वर किं पुनः प्रतिकर्तुस्ते राज्येन च धनेन च4.29.21।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Read full shloka meaning

Shloka 22

शक्तिमानपिविक्रान्तो वानरर्क्षगणेश्वर। कर्तुं दाशरथेः प्रीतिमाज्ञायां किन्न सज्जसे4.29.22।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Read full shloka meaning

Shloka 23

कामं खलु शरैश्शक्तस्सुरासुरमहोरगान्। वशे दाशरथिः कर्तुं त्वत्प्रतिज्ञां हि काङ्क्षते4.29.23।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Read full shloka meaning

Shloka 24

प्राणत्यागाविशङ्केन कृतं तेन तवप्रियम्। तस्य मार्गाम वैदेहीं पृथिव्यामपि चाम्बरे4.29.24।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Read full shloka meaning

Shloka 25

देवदानव गन्धर्वा नसुरास्समरुद्गणाः। न च यक्षा भयं तस्य कुर्युः किमुत राक्षसाः4.29.25।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Read full shloka meaning

Shloka 26

तदेवं शक्तियुक्तस्य पूर्वं प्रियकृतस्तव। रामस्यार्हसि पिङ्गेश कर्तुं सर्वात्मना प्रियम्4.29.26।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Read full shloka meaning

Shloka 27

नाधस्तादवनौ नाप्सु गतिर्नोपरि चाम्बरे। कस्यचित्सज्जतेऽस्माकं कपीश्वर तवाज्ञया4.29.27।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Read full shloka meaning

Shloka 28

तदाज्ञापय कः किं ते कुतो वापि व्यवस्यतु। हरयोऽह्यप्रधृष्यास्ते सन्ति कोट्यग्रतोऽनघ4.29.28।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Read full shloka meaning

Shloka 29

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा काले साधु निवेदनम्। सुग्रीवस्सत्त्वसम्पन्नश्चकार मतिमुत्तमाम्4.29.29।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Read full shloka meaning

Shloka 30

स सन्दिदेशाभिमतं नीलं नित्यकृतोद्यमम्। दिक्षु सर्वासु सर्वेषां सैन्यानामुपसङ्ग्रहे4.29.30।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Read full shloka meaning

Shloka 31

यथा सेना समग्रा मे यूथपालाश्च सर्वशः। समागच्छन्त्यसङ्गेन सेनाग्राणि तथा कुरु4.29.31।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Read full shloka meaning

Shloka 32

ये त्वन्तपालाः प्लवगाश्शीघ्रगा व्यवसायिनः। समानयन्तु ते सैन्यं त्वरिताश्शासनान्मम4.29.32।। स्वयं चानन्तरं सैन्यं भवानेवानुपश्यतु।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Read full shloka meaning

Shloka 33

त्रिपञ्चरात्रादूर्ध्वं यः प्राप्नुयान्नेह वानरः। तस्य प्राणान्तिको दण्डो नात्र कार्या विचारणा4.29.33।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Read full shloka meaning

Shloka 34

हरींश्च वृद्धानुपयातु साङ्गदो भवान्ममाज्ञामधिकृत्य निश्चिताम्। इति व्यवस्थां हरिपुङ्गवेश्वरो विधाय वेश्म प्रविवेश वीर्यवान्4.29.34।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Read full shloka meaning