Aranya Kanda
Sarga 43
50 Shlokas
Sarga 43
Sarga 43 from Aranya Kanda of the Valmiki Ramayana.
Read more ↓
सा तं सम्प्रेक्ष्य सुश्रोणी कुसुमान्यपचिन्वती। हेमराजतवर्णाभ्यां पार्श्वाभ्यामुपशोभितम्।।3.43.1।। प्रहृष्टा चानवद्याङ्गी मृष्टहाटकवर्णिनी। भर्तारमपि चक्रन्द लक्ष्मणं चापि सायुधम्।।3.43.2।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
सा तं सम्प्रेक्ष्य सुश्रोणी कुसुमान्यपचिन्वती। हेमराजतवर्णाभ्यां पार्श्वाभ्यामुपशोभितम्।।3.43.1।। प्रहृष्टा चानवद्याङ्गी मृष्टहाटकवर्णिनी। भर्तारमपि चक्रन्द लक्ष्मणं चापि सायुधम्।।3.43.2।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
तयाऽऽहूतौ नरव्याघ्रौ वैदेह्या रामलक्ष्मणौ। वीक्षमाणौ तु तौ देशं तदा ददृशतुर्मृगम्।।3.43.3।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
शङ्कमानस्तु तं दृष्ट्वा लक्ष्मणो राममब्रवीत्। तमेवैनमहं मन्ये मारीचं राक्षसं मृगम्।।3.43.4।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
चरन्तोमृगयां हृष्टाः पापेनोपाधिना वने। अनेन निहता राजन् राजानः कामरूपिणा।।3.43.5।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
अस्य मायाविदो मायामृगरूपमिदं कृतम्। भानुमत्पुरुषव्याघ्र गन्धर्वपुरसन्निभम्।।3.43.6।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
मृगो ह्येवंविधो रत्नविचित्रो नास्ति राघव। जगत्यां जगतीनाथ मायैषा हि न संशयः।।3.43.7।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
एवं ब्रुवाणं काकुत्स्थं प्रतिवार्य शुचिस्मिता। उवाच सीता संहृष्टा चर्मणा हृतचेतना।।3.43.8।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
आर्यपुत्राभिरामोऽसौ मृगो हरति मे मनः। आनयैनं महाबाहो क्रीडार्थं नो भविष्यति।।3.43.9।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
इहाश्रमपदेऽस्माकं बहवः पुण्यदर्शनाः। मृगाश्चरन्ति सहिताश्चमरास्सृमरास्तथा।।3.43.10।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
ऋक्षाः पृषतसङ्घाश्च वानराः किन्नरास्तथा। विचरन्ति महाबाहो रुपश्रेष्ठा मनोहराः।।3.43.11।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
न चास्य सदृशो राजन्दृष्टपूर्वो मृगो मया। तेजसा क्षमया दीप्त्या यथाऽयं मृगसत्तमः।।3.43.12।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
नानावर्णविचित्राङ्गो रत्नबिन्दुसमाचितः। द्योतयन्वनमव्यग्रं शोभते शशिसन्निभः।।3.43.13।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
अहो रूपमहो लक्ष्मीस्स्वरसम्पच्च शोभना। मृगोऽद्भुतो विचित्राङ्गो हृदयं हरतीव मे।।3.43.14।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
यदि ग्रहणमभ्येति जीवन्नेव मृगस्तव। आश्चर्यभूतं भवति विस्मयं जनयिष्यति।।3.43.15।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
समाप्तवनवासानां राज्यस्थानां च नः पुनः। अन्तःपुरविभूषार्थो मृग एष भविष्यति।।3.43.16।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
भरतस्यार्यपुत्रस्य श्वश्रूणां मम च प्रभो। मृगरूपमिदं व्यक्तं विस्मयं जनयिष्यति।।3.43.17।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
जीवन्न यदि तेऽभ्येति ग्रहणं मृगसत्तमः। अजिनं नरशार्दूल रुचिरं मे भविष्यति।।3.43.18।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
निहतस्यास्य सत्त्वस्य जाम्बूनदमयत्वचि। शष्पबृस्यां विनीतायामिच्छाम्यहमुपासितुम्।।3.43.19।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
कामवृत्तमिदं रौद्रं स्त्रीणामसदृशं मतम्। वपुषा त्वस्य सत्त्वस्य विस्मयो जनितो मम।।3.43.20।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
तेन काञ्चनवर्णेन मणिप्रवरशृङ्गिणा। तरुणादित्यवर्णेन नक्षत्रपथवर्चसा।।3.43.21।। बभूव राघवस्यापि मनो विस्मयमागतम्।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
एवं सीतावचः श्रुत्वा तं दृष्ट्वा मृगमद्भुतम्।।3.43.22।। लोभितस्तेन रूपेण सीतया च प्रचोदितः। उवाच राघवो हृष्टो भ्रातरं लक्ष्मणं वचः।।3.43.23।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
एवं सीतावचः श्रुत्वा तं दृष्ट्वा मृगमद्भुतम्।।3.43.22।। लोभितस्तेन रूपेण सीतया च प्रचोदितः। उवाच राघवो हृष्टो भ्रातरं लक्ष्मणं वचः।।3.43.23।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
पश्य लक्ष्मण वैदेह्याः स्पृहां मृगगतामिमाम्। रूपश्रेष्ठतया ह्येष मृगोऽद्य न भविष्यति।।3.43.24।। न वने नन्दनोद्धेशे न चैत्ररथसंश्रये। कुतःपृथिव्यां सौमित्रे योऽस्य कश्चित्समो मृगः।।3.43.25।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
पश्य लक्ष्मण वैदेह्याः स्पृहां मृगगतामिमाम्। रूपश्रेष्ठतया ह्येष मृगोऽद्य न भविष्यति।।3.43.24।। न वने नन्दनोद्धेशे न चैत्ररथसंश्रये। कुतःपृथिव्यां सौमित्रे योऽस्य कश्चित्समो मृगः।।3.43.25।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
प्रतिलोमानुलोमाश्च रुचिरा रोमराजयः। शोभन्ते मृगमाश्रित्य चित्राः कनकबिन्दवः।।3.43.26।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
पश्यास्य जृम्भमाणस्य दीप्तामग्निशिखोपमाम्। जिह्वां मुखान्निस्सरन्तीं मेघादिव शतह्रदाम्।।3.43.27।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
मसारगल्लर्कमुखश्शङ्खमुक्तानिभोदरः। कस्य नामाभिरूप्योऽसौ न मनो लोभयेन्मृगः।।3.43.28।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
कस्य रूपमिदं दृष्ट्वा जाम्बूनद मयप्रभम्। नानारत्नमयं दिव्यं न मनो विस्मयं व्रजेत्।।3.43.29।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
मांसहेतोरपि मृगान्विनोदार्थं च धन्वनः। घ्नन्ति लक्ष्मण राजानो मृगयायां महावने।।3.43.30।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
धनानि व्यवसायेन विचीयन्ते महावने। धातवो विविधाश्चापि मणिरत्नसुवर्णिनः।।3.43.31।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
तत्सारमखिलं नृ़णां धनं निचयवर्धनम्। मनसा चिन्तितं सर्वं यथा शुक्रस्य लक्ष्मण।।3.43.32।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
अर्थी येनार्थकृत्येन संव्रजत्यविचारयन्। तमर्थमर्थशास्त्रज्ञाः प्राहुरर्थ्याश्च लक्ष्मण।।3.43.33।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
एतस्य मृगरत्नस्य परार्ध्ये काञ्चनत्वचि। उपवेक्ष्यति वैदेही मया सह सुमध्यमा।।3.43.34।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
न कादली न प्रियकी न प्रवेणी न चाविकी। भवेदेतस्य सदृशी स्पर्शनेनेति मे मतिः।।3.43.35।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
एष चैव मृगश्श्रीमान् यश्च दिव्यो नभश्चरः। उभावेतौ मृगौ दिव्यौ तारामृगमहीमृगौ।।3.43.36।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
यदि वाऽयं तथा यन्मां भवेद्वदसि लक्ष्मण। मायैषा राक्षसस्येति कर्तव्योस्य वधो मया।।3.43.37।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
एतेन हि नृशंसेन मारीचेनाकृतात्मना। वने विचरता पूर्वं हिंसिता मुनिपुङ्गवाः।।3.43.38।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
उत्थाय बहवो येन मृगयायां जनाधिपाः। निहताः परमेष्वासास्तस्माद्वध्यस्त्वयं मृगः।।3.43.39।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
पुरस्तादिह वातापिः परिभूय तपस्विनः। उदरस्थो द्विजान्हन्तिस्वगर्भोऽश्वतरीमिव।।3.43.40।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
स कदाचिच्चिराल्लोभादाससाद महामुनिम्। अगस्त्यं तेजसा युक्तं भक्षस्तस्य बभूव ह।।3.43.41।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
समुत्थाने व तद्रूपं कर्तुकामं समीक्ष्य तम्। उत्स्मयित्वा तु भगवान्वातापिमिदमब्रवीत्।।3.43.42।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
त्वयाऽविगण्य वातापे परिभूतास्स्वतेजसा। जीवलोके द्विजश्रेष्ठास्तस्मादसि जरां गतः।।3.43.43।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
तदेवं न भवेद्रक्षोवातापिरिव लक्ष्मण। मद्विधं योऽतिमन्येत धर्मनित्यं जितेन्द्रियम्।।3.43.44।। भवेद्धतोऽयं वातापिरगस्त्येनेव मां गतः।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
इह त्वं भव सन्नद्दो यन्त्रितो रक्ष मैथिलीम्।।3.43.45।। अस्यामायत्तमस्माकं यत्कृत्यं रघुनन्दन।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
अहमेनं वधिष्यामि ग्रहीष्याम्यपि वा मृगम्।।3.43.46।। यावद्गच्छामि सौमित्रे मृगमानयितुं द्रुतम्।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
पश्य लक्ष्मण वैदेहीं मृगत्वचि गतस्पृहाम्।।3.43.47।। त्वचा प्रधानया ह्येष मृगोऽद्य न भविष्यति।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
अप्रमत्तेन ते भाव्यमाश्रमस्थेन सीतया।।3.43.48।। यावत्पृषतमेकेन सायकेन निहन्म्यहम्। हत्वैतच्चर्म चादाय शीघ्रमेष्यामि लक्ष्मण।।3.43.49।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
अप्रमत्तेन ते भाव्यमाश्रमस्थेन सीतया।।3.43.48।। यावत्पृषतमेकेन सायकेन निहन्म्यहम्। हत्वैतच्चर्म चादाय शीघ्रमेष्यामि लक्ष्मण।।3.43.49।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
प्रदक्षिणेनातिबलेन पक्षिणा जटायुषा बुद्धिमता च लक्ष्मण। भवाप्रमत्तः परिगृह्य मैथिलीं प्रतिक्षणं सर्वत एव शङ्कितः।।3.43.50।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.