Ayodhya Kanda
Sarga 48
37 Shlokas
Sarga 48
Sarga 48 from Ayodhya Kanda of the Valmiki Ramayana.
तेषामेवं विषण्णानां पीडितानामतीव च। बाष्पविप्लुतनेत्राणां सशोकानां मुमूर्षया।।2.48.1।। अनुगम्य निवृत्तानां रामं नगरवासिनाम्। उद्गतानीव सत्वानि बभूवुरमनस्विनाम्।।2.48.2।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
तेषामेवं विषण्णानां पीडितानामतीव च। बाष्पविप्लुतनेत्राणां सशोकानां मुमूर्षया।।2.48.1।। अनुगम्य निवृत्तानां रामं नगरवासिनाम्। उद्गतानीव सत्वानि बभूवुरमनस्विनाम्।।2.48.2।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
स्वं स्वं निलयमागम्य पुत्रदारैस्समावृता। अश्रूणि मुमुचुस्सर्वे बाष्पेण पिहिताननाः।।2.48.3।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
न चाहृष्यन् नचामोदन् वणिजो न प्रसारयन्। न चाशोभन्त पण्यानि नापचन् गृहमेधिनः।।2.48.4।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
नष्टं दृष्ट्वा नाभ्यनन्दन् विपुलं वा धनागमम्। पुत्रं प्रथमजं लब्ध्वा जननी नाभ्यनन्दत।।2.48.5।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
गृहे गृहे रुदन्त्यश्च भर्तारं गृहमागतम्। व्यगर्हयन्त दुःखार्ता वाग्भिस्तोत्रैरिव द्विपान्।।2.48.6।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
किं नु तेषां गृहैः कार्यं किं दारै: किं धनेन वा। पुत्रैर्वा किं सुखैर्वापि ये न पश्यन्ति राघवम्।।2.48.7।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
एकः सत्पुरुषो लोके लक्ष्मण स्सह सीतया। योऽनुगच्छति काकुत्स्थं रामं परिचरन् वने।।2.48.8।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
आपगाः कृतपुण्यास्ता पद्मिन्यश्च सरांसि च। येषु स्नास्यति काकुत्स्थो विगाह्य सलिलं शुचि।।2.48.9।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
शोभयिष्यन्ति काकुत्स्थमटव्यो रम्यकाननाः। आपगाश्च महानूपाः सानुमन्तश्च पर्वताः।।2.48.10।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
काननं वापि शैलं वा यं रामोऽधिगमिष्यति। प्रियातिथिमिव प्राप्तं नैनं शक्ष्यन्त्यनर्चितुम्।।2.48.11।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
विचित्रकुसुमापीडा बहुमञ्जरि धारिणः। राघवं दर्शयिष्यन्ति नगा भ्रमरशालिनः।।2.48.12।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
अकाले चापि मुख्यानि पुष्पाणि च फलानि च। दर्शयिष्यन्त्यनुक्रोशाद्गिरयो राममागतम्।।2.48.13।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
प्रस्रविष्यन्ति तोयानि विमलानि महीधराः। विदर्शयन्तो विविधान् भूयश्चित्रांश्च निर्झरान्।।2.48.14।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
पादपाः पर्वताग्रेषु रमयिष्यन्ति राघवम्। यत्र रामो भयं नात्र नास्ति तत्र पराभवः।।2.48.15।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
स हि शूरो महाबाहुः पुत्रो दशरथस्य च। पुरा भवति नोदूरादनुगच्छाम राघवम्।।2.48.16।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
पादच्छाया सुखा भर्तुस्तादृशस्य महात्मनः। स हि नाथो जनस्यास्य स गति स्सपरायणम्।।2.48.17।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
वयं परिचरिष्यामः सीतां यूयं तु राघवम्। इति पौरस्त्रियो भर्तृ़न् दुखार्तास्तत्तदब्रुवन्।।2.48.18।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
युष्माकं राघवोऽरण्ये योगक्षेमं विधास्यति। सीता नारीजनस्यास्य योगक्षेमं करिष्यति।।2.48.19।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
को न्वनेनाऽप्रतीतेन सोत्कण्ठितजनेन च। सम्प्रियेतामनोज्ञेन वासेन हृतचेतसा।।2.48.20।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
कैकेय्या यदि चे द्राज्यं स्यादधर्म्यमनाथवत्। न हि नो जीवितेनार्थः कुतः पुत्रैः कुतो धनैः।।2.48.21।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
यया पुत्रश्च भर्ता च त्यक्तावैश्वर्यकारणात्। कं सा परिहरेदन्यं कैकेयी कुलपांसनी।।2.48.22।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
कैकेय्या न वयं राज्ये भृतका निवसेमहि। जीवन्त्या जातु जीवन्त्यः पुत्रैरपि शपामहे।।2.48.23।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
या पुत्रं पार्थिवेन्द्रस्य प्रवासयति निर्घृणा। कस्तां प्राप्य सुखं जीवेदधर्म्यां दुष्टचारिणीम्।।2.48.24।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
उपद्रुतमिदं सर्वमनालम्बमनायकम्। कैकेय्या हि कृते सर्वं विनाशमुपयास्यति।।2.48.25।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
न हि प्रव्रजिते रामे जीविष्यति महीपतिः। मृते दशरथे व्यक्तं विलापस्तदनन्तरम्।।2.48.26।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
ते विषं पिबतालोड्य क्षीणपुण्या स्सुदुर्गताः। राघवं वानुगच्छध्वमश्रुतिं वापि गच्छत।।2.48.27।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
मिथ्याप्रव्राजितो राम स्ससीत स्सहलक्ष्मणः। भरते सन्निसृष्टास्स्म स्सौनिके पशवो यथा।।2.48.28।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
पूर्णचन्द्रानन श्श्यामो गूढजत्रुररिन्दमः। आजानुबाहुः पद्माक्षो रामो लक्ष्मणपूर्वजः।।2.48.29।। पूर्वाभिभाषी मधुर स्सत्यवादी महाबलः। सौम्यस्सर्वस्य लोकस्य चन्द्रवत्प्रियदर्शनः।।2.48.30।। नूनं पुरुषशार्दूलो मत्तमातङ्गविक्रमः। शोभयिष्यत्यरण्यानि विचरन् स महारथः।।2.48.31।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
पूर्णचन्द्रानन श्श्यामो गूढजत्रुररिन्दमः। आजानुबाहुः पद्माक्षो रामो लक्ष्मणपूर्वजः।।2.48.29।। पूर्वाभिभाषी मधुर स्सत्यवादी महाबलः। सौम्यस्सर्वस्य लोकस्य चन्द्रवत्प्रियदर्शनः।।2.48.30।। नूनं पुरुषशार्दूलो मत्तमातङ्गविक्रमः। शोभयिष्यत्यरण्यानि विचरन् स महारथः।।2.48.31।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
पूर्णचन्द्रानन श्श्यामो गूढजत्रुररिन्दमः। आजानुबाहुः पद्माक्षो रामो लक्ष्मणपूर्वजः।।2.48.29।। पूर्वाभिभाषी मधुर स्सत्यवादी महाबलः। सौम्यस्सर्वस्य लोकस्य चन्द्रवत्प्रियदर्शनः।।2.48.30।। नूनं पुरुषशार्दूलो मत्तमातङ्गविक्रमः। शोभयिष्यत्यरण्यानि विचरन् स महारथः।।2.48.31।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
तास्तथा विलपन्त्यस्तु नगरे नागरस्त्रियः। चुक्रुशु र्दुःखसन्तप्ता मृत्योरिव भयागमे।।2.48.32।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
इत्येवं विलपन्तीनां स्त्रीणां वेश्मसु राघवम्। जगामास्तं दिनकरो रजनी चाभ्यवर्तत।।2.48.33।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
नष्टज्वलनसन्तापा प्रशान्ताध्यायसत्कथा। तिमिरेणाभिलिप्तेव सा तदा नगरी बभौ।।2.48.34।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
उपशान्तवणिक्पण्या नष्टहर्षा निराश्रया। अयोध्या नगरी चासीन्नष्टतारमिवाम्बरम्।।2.48.35।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
तथा स्त्रियो रामनिमित्तमातुरा यथा सुते भ्रातरि वा विवासिते। विलप्य दीना रुरुदुर्विचेतस स्सूतैर्हि तासामधिको हि सोऽभवत्।।2.48.36।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
प्रशान्तगीतोत्सवनृत्तवादना व्यपास्तहर्षा पिहितापणोदया। तदा ह्ययोध्या नगरी बभूव सा महार्णव स्सङ्क्षपितोदको यथा।।2.48.37।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.