Skip to content
Ayodhya Kanda Sarga 74 36 Shlokas

Sarga 74

Sarga 74 from Ayodhya Kanda of the Valmiki Ramayana.

Shloka 1
तां तथा गर्हयित्वा तु मातरं भरतस्तदा। रोषेण महताऽविष्टः पुनरेवाब्रवीद्वचः।।2.74.1।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 2
राज्याद्भ्रंशस्व कैकेयि नृशंसे दुष्टचारिणि। परित्यक्ता च धर्मेण मा मृतं रुदती भव।।2.74.2।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 3
किन्नु तेऽदूषयद्राजा रामो वा भृशधार्मिकः। ययोर्मृत्युर्विवासश्च त्वत्कृते तुल्यमागतौ।।2.74.3।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 4
भ्रूणहत्यामसि प्राप्ता कुलस्यास्य विनाशनात्। कैकेयि नरकं गच्छ मा च भर्तु स्सलोकताम्।।2.74.4।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 5
यत्त्वया हीदृशं पापं कृतं घोरेण कर्मणा। सर्वलोकप्रियं हित्वा ममाप्यापादितं भयम्।।2.74.5।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 6
त्वत्कृते मे पिता वृत्तो रामश्चारण्यमाश्रितः। अयशो जीवलोके च त्वयाऽहं प्रतिपादितः।।2.74.6।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 7
मातृरूपे ममामित्रे नृशंसे राज्यकामुके। न तेऽह मभिभाष्योऽस्मि दुर्वृत्ते पतिघातिनि।।2.74.7।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 8
कौसल्या च सुमित्रा च याश्चान्या मम मातरः। दुःखेन महताऽविष्टास्त्वां प्राप्य कुलदूषिणीम्।।2.74.8।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 9
न त्वमश्वपतेः कन्या धर्मराजस्य धीमतः। राक्षसी तत्र जाताऽसि कुलप्रध्वंसिनी पितुः।।2.74.9।। यत्त्वया धार्मिको रामो नित्यं सत्यपरायणः। वनं प्रस्थापितो दुःखात्पिता च त्रिदिवं गतः।।2.74.10।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 10
न त्वमश्वपतेः कन्या धर्मराजस्य धीमतः। राक्षसी तत्र जाताऽसि कुलप्रध्वंसिनी पितुः।।2.74.9।। यत्त्वया धार्मिको रामो नित्यं सत्यपरायणः। वनं प्रस्थापितो दुःखात्पिता च त्रिदिवं गतः।।2.74.10।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 11
यत्प्रधानाऽसि तत्पापं मयि पित्रा विनाकृते। भ्रातृभ्यां च परित्यक्ते सर्वलोकस्य चाप्रिये।।2.74.11।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 12
कौसल्यां धर्मसंयुक्तां वियुक्तां पापनिश्चये। कृत्वा कं प्राप्स्यसे त्वद्य लोकं निरयगामिनि।।2.74.12।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 13
किं नावबुध्यसे क्रूरे नियतं बन्धुसंश्रयम्। ज्येष्ठं पितृसमं रामं कौसल्यायाऽत्मसम्भवम्।।2.74.13।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 14
अङगप्रत्यङगजः पुत्रो हृदयाच्चापि जायते। तस्मात्प्रियतमो मातुः प्रिया एव तु बान्धवाः।।2.74.14।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 15
अन्यदा किल धर्मज्ञा सुरभि स्सुरसम्मता। वहमानौ ददर्शोर्व्यां पुत्रौ विगतचेतसौ।।2.74.15।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 16
तावर्धदिवसे श्रान्तौ दृष्ट्वा पुत्रौ महीतले। रुरोद पुत्रशोकेन बाष्पपर्याकुलेक्षणा।।2.74.16।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 17
अधस्ताद्व्रजतस्तस्याः सुरराज्ञो महात्मनः। बिन्दवः पतिता गात्रे सूक्ष्मा स्सुरभिगन्धिनः।।2.74.17।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 18
इन्द्रोऽप्यश्रुनिपातं तं स्वगात्रे पुण्यगन्धिनम्। सुरभिं मन्यते दृष्ट्वा भूयसीं तां सुरेश्वरः।।2.74.18।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 19
निरीक्षमाण श्शक्रस्तां ददर्श सुरभिं स्थिताम्। आकाशे विष्ठितां दीनां रुदन्तीं भृशदुःखिताम्।।2.74.19।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 20
तां दृष्ट्वा शोकसन्तप्तां वज्रपाणिर्यशस्विनीम्। इन्द्रः प्राञ्जलिरुद्विग्न स्सुरराजोऽब्रवीद्वचः।।2.74.20।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 21
भयं कच्छिन्न चास्मासु कुतश्चिद्विद्यते महत्। कुतोनिमत्तश्शोकस्ते ब्रूहि सर्वहितैषिणि।।2.74.21।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 22
एवमुक्ता तु सुरभि स्सुरराजेन धीमता। प्रत्युवाच ततो धीरा वाक्यं वाक्यविशारदा।।2.74.22।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 23
शान्तं पापं न वः किञ्चित्कुतश्चिदमराधिपः। अहं मग्नौ तु शोचामि स्वपुत्रौ विषमे स्थितौ।।2.74.23।। एतौ दृष्ट्वा कृशौ दीनौ सूर्यरश्मिप्रतापितौ। बाध्यमानौ बलीवर्धौ कर्षकेण सुराधिप।।2.74.24।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 24
शान्तं पापं न वः किञ्चित्कुतश्चिदमराधिपः। अहं मग्नौ तु शोचामि स्वपुत्रौ विषमे स्थितौ।।2.74.23।। एतौ दृष्ट्वा कृशौ दीनौ सूर्यरश्मिप्रतापितौ। बाध्यमानौ बलीवर्धौ कर्षकेण सुराधिप।।2.74.24।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 25
ममकायात्प्रसूतौ हि दुःखितौ भारपीडितौ। यौ दृष्ट्वा परितप्येऽहं नास्ति पुत्रसमः प्रियः।।2.74.25।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 26
यस्याः पुत्रसहस्रैस्तु कृत्स्नं व्याप्तमिदं जगत्। तां दृष्ट्वा रुदतीं शक्रो न सुतान्मन्यते परम्।।2.74.26।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 27
सदाऽप्रतिमवृत्तायाः लोकधारणकाम्यया। श्रीमत्या गुणनित्याया स्स्वभावपरिचेष्टया।।2.74.27।। यस्याः पुत्रसहस्राणि साऽपि शोचति कामधुक्। किं पुनर्या विना रामं कौसल्या वर्तयिष्यति।।2.74.28।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 28
सदाऽप्रतिमवृत्तायाः लोकधारणकाम्यया। श्रीमत्या गुणनित्याया स्स्वभावपरिचेष्टया।।2.74.27।। यस्याः पुत्रसहस्राणि साऽपि शोचति कामधुक्। किं पुनर्या विना रामं कौसल्या वर्तयिष्यति।।2.74.28।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 29
एकपुत्रा च साध्वी च विवत्सेयं त्वया कृता। तस्मात्त्वं सततं दुःखं प्रेत्य चेह च लप्स्यसे।।2.74.29।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 30
अहं ह्यपचितिं भ्रातुः पितुश्च सकलामिमाम्। वर्धनं यशसश्चापि करिष्यामि न संशयः।।2.74.30।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 31
अनाययित्वा तनयं कौसल्याया महाबलम्। स्वयमेव प्रवेक्ष्यामि वनं मुनिनिषेवितम्।।2.74.31।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 32
न ह्यहं पापसङ्कल्पे पापे पापं त्वया कृतम्। शक्तो धारयितुं पौरैरश्रुकण्ठै र्निरीक्षितः।।2.74.32।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 33
सा त्वमग्निं प्रविश वा स्वयं वा दण्डकान्विश। रज्जुं बधान वा कण्ठे न हि तेऽन्यत्परायणम्।।2.74.33।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 34
अहमप्यवनीं प्राप्ते रामे सत्यपराक्रमे। कृतकृत्यो भविष्यामि विप्रवासितकल्मषः।।2.74.34।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 35
इति नाग इवारण्ये तोमराङ्कुशचोदितः। पपात भुवि सङ्कृद्धो निश्श्वसन्निव पन्नगः।।2.74.35।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 36
संरक्तनेत्र श्शिथिलाम्भरस्तदा विधूतसर्वाभरणः परन्तपः। बभूव भूमौ पतितो नृपात्मजश्शचीपतेः केतुरिवोत्सवक्षये।।2.74.36।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.