Ayodhya Kanda
Sarga 103
32 Shlokas
Ayodhya Kanda Sarga 103
Sarga 103 from Ayodhya Kanda of the Valmiki Ramayana.
वसिष्ठः पुरतः कृत्वा दारान्दशरथस्य च। अभिचक्राम तं देशं रामदर्शनतर्षितः।।2.103.1।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
राजपत्न्यश्च गच्छन्त्यो मन्दं मन्दाकिनीं प्रति। ददृशु स्तत्र तत् तीर्थं रामलक्ष्मणसेवितम्।।2.103.2।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
कौसल्या बाष्पपूर्णेन मुखेन परिशुष्यता। सुमित्रामब्रवीद्दीना याश्चान्या राजयोषितः।।2.103.3।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
इदं तेषामनाथानां क्लिष्टमक्लिष्टकर्मणाम्। वने प्राक्कलनं तीर्थं ये ते निर्विषयीकृताः।।2.103.4।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
इत स्सुमित्रे पुत्रस्ते सदा जलमतन्द्रितः। स्वयं हरति सौमित्रिर्मम पुत्रस्य कारणात्।।2.103.5।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
जघन्यमपि ते पुत्रः कृतवान् न तु गर्हितः। भ्रातुर्यदर्थरहितं सर्वं तद् गर्हितंं गुणैः।।2.103.6।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अद्यायमपि ते पुत्रः क्लेशानामतथोचितः। नीचानर्थ समाचारं सज्जं कर्म प्रमुञ्चतु।।2.103.7।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
दक्षिणाग्रेषु दर्भेषु सा ददर्श महीतले। पितुरिङ्गुदिपिण्याकं न्यस्तमायतलोचना।।2.103.8।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तं भूमौ पितुरार्तेन न्यस्तं रामेण वीक्ष्य सा। उवाच देवी कौसल्या सर्वा दशरथस्त्रियः।।2.103.9।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
इदमिक्ष्वाकुनाथस्य राघवस्य महात्मनः। राघवेण पितुर्दत्तं पश्यतैतद्यथाविधि।।2.103.10।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तस्य देवसमानस्य पार्थिवस्य महात्मनः। नैतदौपयिकं मन्ये भुक्तभोगस्य भोजनम्।।2.103.11।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
चतुरन्तां महीं भुक्त्वा महेन्द्रसदृशो विभुः। कथमिङ्गुदिपिण्याकं स भुक्ते वसुधाधिपः।।2.103.12।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अतो दुःखतरं लोके न किञ्चित्प्रतिभाति मा। यत्र रामः पितुर्दद्यादिङ्गुदिक्षोदमृद्धिमान्।।2.103.13।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
रामेणेङ्गुदिपिण्याकं पितुर्दत्तं समीक्ष्य मे। कथं दुःखेन हृदयं न स्फोटति सहस्रधा।।2.103.14।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
श्रुतिस्तु खल्वियं सत्या लौकिकी प्रतिभाति मा। यदन्नः पुरुषो भवति तदन्नास्तस्य देवताः।।2.103.15।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
एवमार्तां सपत्न्यस्ता जग्मुराश्वास्य तां तदा। ददृशुश्चाश्रमे रामं स्वर्गच्युतमिवामरम्।।2.103.16।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
सर्वभोगैः परित्यक्तं रामं सम्प्रेक्ष्य मातरः। आर्ता मुमुचुरश्रूणि सस्वरं शोककर्शिताः।।2.103.17।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तासां रामस्समुत्थाय जग्राह चरणान् शुभान्। मात्रूणां मनुजव्याघ्रस्सर्वासां सत्यसङ्गरः।।2.103.18।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
ताः पाणिभि स्सुखस्पर्शैर्मृद्वङ्गुलितलै श्शुभैः। प्रममार्जू रजः पृष्ठाद्रामस्यायतलोचनाः।।2.103.19।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
सौमित्रिरपि ता स्सर्वा मातृ़स्सम्प्रेक्ष्य दुःखितः। अभ्यवादयतासक्तं शनै रामादनन्तरम्।।2.103.20।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
यथा रामे तथा तस्मिन्सर्वा ववृतिरे स्त्रियः। वृत्तिं दशरथाज्जाते लक्ष्मणे शुभलक्षणे।।2.103.21।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
सीताऽपि चरणांस्तासामुपसङ्गृह्य दुःखिता। श्वश्रूणामश्रुपूर्णाक्षी सा बभूवाग्रतः स्थिता।।2.103.22।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तां परिष्वज्य दुःखार्तां माता दुहितरं यथा। वनवासकृशां दीनां कौसल्या वाक्यमब्रवीत्।।2.103.23।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
विदेहराजस्य सुता स्नुषा दशरथस्य च। रामपत्नी कथं दुःखं सम्प्राप्ता निर्जने वने।।2.103.24।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
पद्ममातपसन्तप्तं परिक्लिष्टमिवोत्पलम्। काञ्चनं रजसा ध्वस्तं क्लिष्टं चन्द्रमिवाम्बुदैः।।2.103.25।। मुखं ते प्रेक्ष्य मां शोको दहत्यग्निरिवाऽश्रयम्। भृशं मनसि वैदेहि व्यसनारणिसम्भवः।।2.103.26।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
पद्ममातपसन्तप्तं परिक्लिष्टमिवोत्पलम्। काञ्चनं रजसा ध्वस्तं क्लिष्टं चन्द्रमिवाम्बुदैः।।2.103.25।। मुखं ते प्रेक्ष्य मां शोको दहत्यग्निरिवाऽश्रयम्। भृशं मनसि वैदेहि व्यसनारणिसम्भवः।।2.103.26।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
ब्रुवन्त्यामेवमार्तायां जनन्यां भरताग्रजः। पादावासाद्य जग्राह वसिष्ठस्य च राघवः।।2.103.27।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
पुरोहितस्याग्निसमस्य वै तदा बृहस्पतेरिन्द्रमिवामराधिपः। प्रगृह्य पादौ सुसमृद्धतेजसस्सहैव तेनोपविवेश राघवः।।2.103.28।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
ततो जघन्यं सहितै स्समन्त्रिभिः पुरप्रधानैश्च सहैव सैनिकैः। जनेन धर्मज्ञतमेन धर्मवानुपोपविष्टो भरत स्तदाऽग्रजम्।।2.103.29।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
उपोपविष्ट स्तु तदा स वीर्यवांस्तपस्विवेषेण समीक्ष्य राघवम्। श्रिया ज्वलन्तं भरतः कृताञ्जलिर्यथा महेन्द्रः प्रयतः प्रजापतिम्।।2.103.30।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
किमेष वाक्यं भरतोऽद्य राघवं प्रणम्य सत्कृत्य च साधु वक्ष्यति। इतीव तस्यार्यजनस्य तत्त्वतो बभूव कौतूहलमुत्तमं तदा।।2.103.31।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
स राघव स्सत्यधृति श्च लक्ष्मणो महानुभावो भरत श्च धार्मिकः। वृताः सुहृद्भि श्च विरेजुरध्वरे यथा सदस्यै स्सहितास्त्रयोऽग्नयः।।2.103.32।।
Original text view. Choose a source above to add translations.