Sundara Kanda
Sarga 14
52 Shlokas
Sarga 14
Sarga 14 from Sundara Kanda of the Valmiki Ramayana.
स मुहूर्तमिव ध्यात्वा मनसा चाधिगम्य ताम्। अवप्लुतो महातेजाः प्राकारं तस्य वेश्मनः।।5.14.1।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
स तु संहृष्टसर्वाङ्गः प्राकारस्थो महाकपिः। पुष्पिताग्रान्वसन्तादौ ददर्श विविधान् द्रुमान्।।5.14.2।। सालानशोकान् भव्यांश्च चंपकांश्च सुपुष्पितान्। उद्दालकान्नागवृक्षांश्चूतान्कपिमुखानपि।।5.14.3।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
स तु संहृष्टसर्वाङ्गः प्राकारस्थो महाकपिः। पुष्पिताग्रान्वसन्तादौ ददर्श विविधान् द्रुमान्।।5.14.2।। सालानशोकान् भव्यांश्च चंपकांश्च सुपुष्पितान्। उद्दालकान्नागवृक्षांश्चूतान्कपिमुखानपि।।5.14.3।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
अथाम्रवणसञ्छन्नां लताशतसमावृताम्। ज्यामुक्त इव नाराचः पुप्लुवे वृक्षवाटिकाम्।।5.14.4।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
स प्रविश्य विचित्रां तां विहगैरभिनादिताम्। राजतैः कांचनैश्चैव पादपैः सर्वतो वृताम्।।5.14.5।। विहगैर्मृगसङ्घैश्च विचित्रां चित्रकाननाम्। उदितादित्यसङ्काशां ददर्श हनुमान् कपिः।।5.14.6।। वृतां नानाविधैर्वृक्षैः पुष्पोपगफलोपगैः। कोकिलैर्भृङ्गराजैश्च मत्तैर्नित्यनिषेविताम्।।5.14.7।। प्रहृष्टमनुजे काले मृगपक्षिसमाकुले। मत्तबर्हिणसङ्घुष्टां नानाद्विजगणायुताम्।।5.14.8।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
स प्रविश्य विचित्रां तां विहगैरभिनादिताम्। राजतैः कांचनैश्चैव पादपैः सर्वतो वृताम्।।5.14.5।। विहगैर्मृगसङ्घैश्च विचित्रां चित्रकाननाम्। उदितादित्यसङ्काशां ददर्श हनुमान् कपिः।।5.14.6।। वृतां नानाविधैर्वृक्षैः पुष्पोपगफलोपगैः। कोकिलैर्भृङ्गराजैश्च मत्तैर्नित्यनिषेविताम्।।5.14.7।। प्रहृष्टमनुजे काले मृगपक्षिसमाकुले। मत्तबर्हिणसङ्घुष्टां नानाद्विजगणायुताम्।।5.14.8।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
स प्रविश्य विचित्रां तां विहगैरभिनादिताम्। राजतैः कांचनैश्चैव पादपैः सर्वतो वृताम्।।5.14.5।। विहगैर्मृगसङ्घैश्च विचित्रां चित्रकाननाम्। उदितादित्यसङ्काशां ददर्श हनुमान् कपिः।।5.14.6।। वृतां नानाविधैर्वृक्षैः पुष्पोपगफलोपगैः। कोकिलैर्भृङ्गराजैश्च मत्तैर्नित्यनिषेविताम्।।5.14.7।। प्रहृष्टमनुजे काले मृगपक्षिसमाकुले। मत्तबर्हिणसङ्घुष्टां नानाद्विजगणायुताम्।।5.14.8।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
स प्रविश्य विचित्रां तां विहगैरभिनादिताम्। राजतैः कांचनैश्चैव पादपैः सर्वतो वृताम्।।5.14.5।। विहगैर्मृगसङ्घैश्च विचित्रां चित्रकाननाम्। उदितादित्यसङ्काशां ददर्श हनुमान् कपिः।।5.14.6।। वृतां नानाविधैर्वृक्षैः पुष्पोपगफलोपगैः। कोकिलैर्भृङ्गराजैश्च मत्तैर्नित्यनिषेविताम्।।5.14.7।। प्रहृष्टमनुजे काले मृगपक्षिसमाकुले। मत्तबर्हिणसङ्घुष्टां नानाद्विजगणायुताम्।।5.14.8।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
मार्गमाणो वरारोहां राजपुत्रीमनिन्दिताम्। सुखप्रसुप्तान्विहगान् बोधयामास वानरः।।5.14.9।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
उत्पतद्भिर्द्विजगणैः पक्षैः सालास्समाहताः। अनेकवर्णा विविधा मुमुचुः पुष्पवृष्टयः।।5.14.10।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
पुष्पावकीर्णश्शुशुभे हनुमान् मारुतात्मजः। अशोकवनिकामध्ये यथा पुष्पमयो गिरिः।।5.14.11।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
दिशस्सर्वाः प्रधावन्तं वृक्षषण्डगतं कपिम्। दृष्ट्वा सर्वाणि भूतानि वसन्त इति मेनिरे।।5.14.12।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
वृक्षेभ्यः पतितैः पुष्पैरवकीर्णा पृथग्विदैः। रराज वृक्षेभ्यः तत्र प्रमदेव विभूषिता।।5.14.13।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
तरस्विना ते तरवस्तरसाभिप्रकम्पिताः। कुसुमानि विचित्राणि ससृजुः कपिना तदा।।5.14.14।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
निर्धूतपत्रशिखराः शीर्णपुष्पफला द्रुमाः। निक्षिप्तवस्त्राभरणा धूर्ता इव पराजिताः।।5.14.15।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
हनूमता वेगवता कम्पितास्ते नगोत्तमाः। पुष्पपर्णफलान्याशु मुमुचुः पुष्पशालिनः।।5.14.16।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
विहङ्गसङ्घैर्हीनास्ते स्कन्धमात्राश्रया द्रुमाः। बभूवुरगमाः सर्वे मारुतेव निर्धुताः।5.14.17।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
निर्धूतकेशी युवतिर्यथा मृदितवर्णका। निष्पीतशुभदन्तोष्ठी नखैर्दन्तैश्च विक्षता।।5.14.18।। तथा लाङ्गूलहस्तैश्च चरणाभ्यां च मर्दिता। बभूवाशोकवनिका प्रभग्नवरपादपा।।5.14.19।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
निर्धूतकेशी युवतिर्यथा मृदितवर्णका। निष्पीतशुभदन्तोष्ठी नखैर्दन्तैश्च विक्षता।।5.14.18।। तथा लाङ्गूलहस्तैश्च चरणाभ्यां च मर्दिता। बभूवाशोकवनिका प्रभग्नवरपादपा।।5.14.19।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
महालतानां दामानि व्यथमत्तरसा कपिः। यथा प्रावृषि विन्ध्यस्य मेघजालानि मारुतः।।5.14.20।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
स तत्र मणिभूमीश्च राजतीश्च मनोरमाः। तथा काञ्चनभूमीश्च ददर्श विचरन्कपिः।।5.14.21।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
वापीश्च विविधाकाराः पूर्णाः परमवारिणा। महार्हैर्मणिसोपानैरुपपन्नास्ततस्ततः।।5.14.22।। मुक्ताप्रवालसिकताः स्फाटिकान्तरकुट्टिमाः। काञ्चनैस्तरुभिश्चित्रैस्तीरजैरुपशोभिताः।।5.14.23।। फुल्लपद्मोत्पलवनाश्चक्रवाकोपकूजिताः। नत्यूहरुतसंघुष्टा हंससारसनादिताः।।5.14.24।। दीर्घाभिर्द्रुमयुक्ताभिः सरद्भिश्च समन्ततः। अमृतोपमतोयाभिश्शिवाभिरुपसंस्कृताः।।5.14.25।। लताशतैरवततास्सन्तानकुसुमावृताः। नानागुल्मावृतघनाः करवीरकृतान्तराः।।5.14.26।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
वापीश्च विविधाकाराः पूर्णाः परमवारिणा। महार्हैर्मणिसोपानैरुपपन्नास्ततस्ततः।।5.14.22।। मुक्ताप्रवालसिकताः स्फाटिकान्तरकुट्टिमाः। काञ्चनैस्तरुभिश्चित्रैस्तीरजैरुपशोभिताः।।5.14.23।। फुल्लपद्मोत्पलवनाश्चक्रवाकोपकूजिताः। नत्यूहरुतसंघुष्टा हंससारसनादिताः।।5.14.24।। दीर्घाभिर्द्रुमयुक्ताभिः सरद्भिश्च समन्ततः। अमृतोपमतोयाभिश्शिवाभिरुपसंस्कृताः।।5.14.25।। लताशतैरवततास्सन्तानकुसुमावृताः। नानागुल्मावृतघनाः करवीरकृतान्तराः।।5.14.26।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
वापीश्च विविधाकाराः पूर्णाः परमवारिणा। महार्हैर्मणिसोपानैरुपपन्नास्ततस्ततः।।5.14.22।। मुक्ताप्रवालसिकताः स्फाटिकान्तरकुट्टिमाः। काञ्चनैस्तरुभिश्चित्रैस्तीरजैरुपशोभिताः।।5.14.23।। फुल्लपद्मोत्पलवनाश्चक्रवाकोपकूजिताः। नत्यूहरुतसंघुष्टा हंससारसनादिताः।।5.14.24।। दीर्घाभिर्द्रुमयुक्ताभिः सरद्भिश्च समन्ततः। अमृतोपमतोयाभिश्शिवाभिरुपसंस्कृताः।।5.14.25।। लताशतैरवततास्सन्तानकुसुमावृताः। नानागुल्मावृतघनाः करवीरकृतान्तराः।।5.14.26।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
वापीश्च विविधाकाराः पूर्णाः परमवारिणा। महार्हैर्मणिसोपानैरुपपन्नास्ततस्ततः।।5.14.22।। मुक्ताप्रवालसिकताः स्फाटिकान्तरकुट्टिमाः। काञ्चनैस्तरुभिश्चित्रैस्तीरजैरुपशोभितैः।।5.14.23।। फुल्लपद्मोत्पलवनाश्चक्रवाकोपकूजिताः। नत्यूहरुतसंघुष्टा हंससारसनादिताः।।5.14.24।। दीर्घाभिर्द्रुमयुक्ताभिः सरद्भिश्च समन्ततः। अमृतोपमतोयाभिश्शिवाभिरुपसंस्कृताः।।5.14.25।। लताशतैरवततास्सन्तानकुसुमावृताः। नानागुल्मावृतघनाः करवीरकृतान्तराः।।5.14.26।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
वापीश्च विविधाकाराः पूर्णाः परमवारिणा। महार्हैर्मणिसोपानैरुपपन्नास्ततस्ततः।।5.14.22।। मुक्ताप्रवालसिकताः स्फाटिकान्तरकुट्टिमाः। काञ्चनैस्तरुभिश्चित्रैस्तीरजैरुपशोभितैः।।5.14.23।। फुल्लपद्मोत्पलवनाश्चक्रवाकोपकूजिताः। नत्यूहरुतसंघुष्टा हंससारसनादिताः।।5.14.24।। दीर्घाभिर्द्रुमयुक्ताभिः सरद्भिश्च समन्ततः। अमृतोपमतोयाभिश्शिवाभिरुपसंस्कृताः।।5.14.25।। लताशतैरवततास्सन्तानकुसुमावृताः। नानागुल्मावृतघनाः करवीरकृतान्तराः।।5.14.26।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
ततोऽम्बुधरसङ्काशं प्रवृद्धशिखरं गिरिम्। विचित्रकूटं कूटैश्च सर्वतः परिवारितम्।।5.14.27।। शिलागृहैरवततं नानावृक्षैः समावृतम्। ददर्श हरिशार्दूलो रम्यं जगति पर्वतम्।।5.14.28।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
ततोऽम्बुधरसङ्काशं प्रवृद्धशिखरं गिरिम्। विचित्रकूटं कूटैश्च सर्वतः परिवारितम्।।5.14.27।। शिलागृहैरवततं नानावृक्षैः समावृतम्। ददर्श हरिशार्दूलो रम्यं जगति पर्वतम्।।5.14.28।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
ददर्श च नगात्तस्मान्नदीं निपतितां कपिः। अङ्कादिव समुत्पत्य प्रियस्य पतितां प्रियाम्।।5.14.29।। जले निपतिताग्रैश्च पादपैरुपशोभिताम्। वार्यमाणामिव क्रुद्धां प्रमदां प्रियबन्धुभिः।।5.14.30।। पुनरावृत्ततोयां च ददर्श स महाकपिः। प्रसन्नामिव कान्तस्य कान्तां पुनरुपस्थिताम्।।5.14.31।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
ददर्श च नगात्तस्मान्नदीं निपतितां कपिः। अङ्कादिव समुत्पत्य प्रियस्य पतितां प्रियाम्।।5.14.29।। जले निपतिताग्रैश्च पादपैरुपशोभिताम्। वार्यमाणामिव क्रुद्धां प्रमदां प्रियबन्धुभिः।।5.14.30।। पुनरावृत्ततोयां च ददर्श स महाकपिः। प्रसन्नामिव कान्तस्य कान्तां पुनरुपस्थिताम्।।5.14.31।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
ददर्श च नगात्तस्मान्नदीं निपतितां कपिः। अङ्कादिव समुत्पत्य प्रियस्य पतितां प्रियाम्।।5.14.29।। जले निपतिताग्रैश्च पादपैरुपशोभिताम्। वार्यमाणामिव क्रुद्धां प्रमदां प्रियबन्धुभिः।।5.14.30।। पुनरावृत्ततोयां च ददर्श स महाकपिः। प्रसन्नामिव कान्तस्य कान्तां पुनरुपस्थिताम्।।5.14.31।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
तस्या दूरात्सपद्मिन्यो नानाद्विजगणायुताः। ददर्श हरिशार्दूलो हनुमान् मारुतात्मजः।।5.14.32।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
कृत्रिमां दीर्घिकां चापि पूर्णां शीतेन वारिणा। मणिप्रवरसोपानां मुक्तासिकतशोभिताम्।।5.14.33।। विविधैर्मृगसङ्घैश्च विचित्रां चित्रकाननाम्। प्रासादैस्सुमहद्भिश्च निर्मितैर्विश्वकर्मणा।।5.14.34।। काननैः कृत्रिमैश्चापि सर्वतः समलङ्कृताम्।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
कृत्रिमां दीर्घिकां चापि पूर्णां शीतेन वारिणा। मणिप्रवरसोपानां मुक्तासिकतशोभिताम्।।5.14.33।। विविधैर्मृगसङ्घैश्च विचित्रां चित्रकाननाम्। प्रासादैस्सुमहद्भिश्च निर्मितैर्विश्वकर्मणा।।5.14.34।। काननैः कृत्रिमैश्चापि सर्वतः समलङ्कृताम्।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
ये केचित्पादपास्तत्र पुष्पोपगफलोपगाः।।5.14.35।। सच्छत्रास्सवितर्दीकास्सर्वे सौवर्णवैदिकाः।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
लताप्रतानैर्बहुभिःपर्णैश्च बहुभिर्वृताम्।।5.14.36।। काञ्चनीं शिंशुपामेकां ददर्श हरियूथपः। वृतां हेममयीभिस्तु वेदिकाभिस्समन्ततः।।5.14.37।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
लताप्रतानैर्बहुभिःपर्णैश्च बहुभिर्वृताम्।।5.14.36।। काञ्चनीं शिंशुपामेकां ददर्श हरियूथपः। वृतां हेममयीभिस्तु वेदिकाभिस्समन्ततः।।5.14.37।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
सोऽपश्यद्भूमिभागांश्च गर्तप्रस्रवणानि च। सुवर्णवृक्षानपरान् ददर्श शिखिसन्निभान्।।5.14.38।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
तेषां द्रुमाणां प्रभया मेरोरिव दिवाकरः। अमन्यत तदा वीरः काञ्चनोऽस्मीति वानरः।।5.14.39।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
तां काञ्चनैस्तरुगणैर्मारुतेन च वीजिताम्। किङ्किणीशतनिर्घोषां दृष्ट्वा विस्मयमागमत्।।5.14.40।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
स पुष्पिताग्रां रुचिरां तरुणाङ्कुरपल्लवाम्। तामारुह्य महाबाहुश्शिंशुपां पर्णसंवृताम्।।5.14.41।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
इतो द्रक्ष्यामि वैदेहीं रामदर्शनलालसाम्। इतश्चेतश्च दुःखार्तां सम्पतन्तीं यदृच्छया।।5.14.42।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
अशोकवनिका चेयं दृढं रम्या दुरात्मनः। चम्पकैश्चन्दनैश्चापि वकुलैश्च विभूषिता।।5.14.43।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
इयं च नलिनी रम्या द्विजसङ्घनिषेविता। इमां सा राममहिषी नूनमेष्यति जानकी।।5.14.44।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
सा रामा राममहिषी राघवस्य प्रिया सती। वनसञ्चारकुशला नूनमेष्यति जानकी।।5.14.45।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
अथवा मृगशाबाक्षी वनस्यास्य विचक्षणा। वनमेष्यति साऽर्येह रामचिन्तानुकर्शिता।।5.14.46।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
रामशोकाभिसन्तप्ता सा देवी वामलोचना। वनवासे रता नित्यमेष्यते वनचारिणी।।5.14.47।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
वनेचराणां सततं नूनं स्पृहयते पुरा। रामस्य दयिता भार्या जनकस्यसुता सती।।5.14.48।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
सन्ध्याकालमनाः श्यामा ध्रुवमेष्यति जानकी। नदीं चेमां शुभजलां सन्ध्यार्थे वरवर्णिनी।।5.14.49।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
तस्याश्चाप्यनुरूपेयमशोकवनिका शुभा। शुभा या पार्थिवेन्द्रस्य पत्नी रामस्य सम्मता।।5.14.50।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
यदि जीवति सा देवी ताराधिपनिभानना। आगमिष्यति साऽवश्यमिमां शिवजलां नदीम्।।5.14.51।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
एवं तु मत्वा हनुमान्महात्मा प्रतीक्षमाणो मनुजेन्द्रपत्नीम्। अवेक्षमाणश्च ददर्श सर्वं सुपुष्पिते पर्णघने निलीनः।।5.14.52।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.