Ayodhya Kanda
Sarga 23
40 Shlokas
Sarga 23
Sarga 23 from Ayodhya Kanda of the Valmiki Ramayana.
Read more ↓
इति ब्रुवति रामे तु लक्ष्मणोऽधश्शिरा मुहुः। श्रृत्वा मध्यं जगामेव मनसा दुःखहर्षयोः।।2.23.1।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
तदा तु बध्द्वा भ्रुकुटीं भ्रुवोर्मध्ये नरर्षभः। निशश्वास महासर्पो बिलस्थ इव रोषितः।।2.23.2।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
तस्य दुष्प्रतिवीक्षं तद्भ्रुकुटीसहितं तदा। बभौ क्रुद्धस्य सिंहस्य मुखस्य सदृशं मुखम्।।2.23.3।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
अग्रहस्तं विधुन्वंस्तु हस्ती हस्तमिवात्मनः। तिर्यगूर्ध्वं शरीरे च पातयित्वा शिरोधराम्।।2.23.4।। अग्राक्ष्णा वीक्षमाणस्तु तिर्यग्भ्रातरमब्रवीत्।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
अस्थाने सम्भ्रमो यस्य जातो वै सुमहानयम्।।2.23.5।। धर्मदोष प्रसङ्गेन लोकस्यानतिशङ्कया। कथंह्येतदसम्भ्रान्तस्त्वद्विधो वक्तुमर्हति।।2.23.6।। यथा दैवमशौडीरं शौण्डीर क्षत्रियर्षभ।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
अस्थाने सम्भ्रमो यस्य जातो वै सुमहानयम्।।2.23.5।। धर्मदोष प्रसङ्गेन लोकस्यानतिशङ्कया। कथंह्येतदसम्भ्रान्तस्त्वद्विधो वक्तुमर्हति।।2.23.6।। यथा दैवमशौडीरं शौण्डीर क्षत्रियर्षभ।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
किन्नाम कृपणं दैवमशक्तमभिशंससि।।2.23.7।। पापयोस्ते कथं नाम तयोश्शङ्का न विद्यते।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
सन्ति धर्मोपधा श्लक्ष्णाः धर्मात्मन्किं न बुध्यसे।।2.23.8।। तयोस्सुचरितं स्वार्थं शाठ्यात्परिजिहीर्षतोः।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
यदि नैवं व्यवसितं स्याद्धि प्रागेव राघव।।2.23.9।। तयोः प्रागेव दत्तश्च स्याद्वरः प्रकृतश्च सः।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
लोकविद्विष्टमारब्धं त्वदन्यस्याभिषेचनम्। नोत्सहे सहितुं वीर तत्र मे क्षन्तुमर्हसि।।2.23.10।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
येनेय मागता द्वैधं तव बुद्धिर्महामते। स हि धर्मो मम द्वेष्यः प्रसङ्गाद्यस्य मुह्यसि।।2.23.11।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
कथं त्वं कर्मणा शक्तः कैकेयीवशवर्तिनः। करिष्यसि पितुर्वाक्यमधर्मिष्ठं विगर्हितम्।।2.23.12।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
यद्ययं किल्बिषाद्भेदः कृतोऽप्येवं न गृह्यते। जायते तत्र मे दुःखं धर्मसङ्गश्च गर्हितः।।2.23.13।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
मनसाऽपि कथं कामं कुर्यास्त्वं कामवृत्तयोः। तयोस्त्वहितयोर्नित्यं शत्र्वोः पित्रभिधानयोः।।2.23.14।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
यद्यपि प्रतिपत्तिस्ते दैवी चापि तयोर्मतम्। तथाप्युपेक्षणीयं ते न मे तदपि रोचते।।2.23.15।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
विक्लबो वीर्यहीनो यस्स दैवमनुवर्तते। वीरास्सम्भावितात्मानो न दैवं पर्युपासते।।2.23.16।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
दैवं पुरुषकारेण यः समर्थः प्रबाधितुम्। न दैवेन विपन्नार्थः पुरुषस्सोऽवसीदति।।2.23.17।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
द्रक्ष्यन्ति त्वद्य दैवस्य पौरुषं पुरुषस्य च। दैवमानुषयोरद्य व्यक्ता व्यक्तिर्भविष्यति।।2.23.18।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
अद्य मत्पौरुषहतं दैवं द्रक्ष्यन्ति वै जनाः। यद्दैवादाहतं तेऽद्य दृष्टं राज्याभिषेचनम्।।2.23.19।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
अत्यङ्कुशमिवोद्दामं गजं मदबलोद्धतम्। प्रधावितमहं दैवं पौरुषेण निवर्तये।।2.23.20।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
लोकपालास्समस्ता स्ते नाद्य रामाभिषेचनम्। न च कृत्स्नास्त्रयो लोका विहन्युः किं पुनः पिता।।2.23.21।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
यैर्निवासस्तवारण्ये मिथो राजन्समर्थितः। अरण्ये ते निवत्स्यन्ति चतुर्दश समास्तथा।।2.23.22।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
अहं तदाशां छेत्स्यामि पितुस्तस्याश्च या तव। अभिषेकविघातेन पुत्रराज्याय वर्तते।।2.23.23।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
मद्बलेन विरुद्धाय न स्याद्दैवबलं तथा। प्रभविष्यति दुःखाय यथोग्रं पौरुषं मम।।2.23.24।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
ऊर्ध्वं वर्षसहस्रान्ते प्रजापाल्यमनन्तरम्। आर्यपुत्राः करिष्यन्ति वनवासं गते त्वयि।।2.23.25।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
पूर्वं राजर्षिवृत्त्या हि वनवासो विधीयते। प्रजा निक्षिप्य पुत्रेषु पुत्रवत्परिपालने।।2.23.26।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
स चेद्राजन्यनेकाग्रे राज्यविभ्रमशङ्कया। नैवमिच्छसि धर्मात्मन् राज्यं राम त्वमात्मनि।।2.23.27।। प्रतिजाने च ते वीर माऽभूवं वीरलोकभाक्। राज्यं च तव रक्षेयमहं वेलेव सागरम्।।2.23.28।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
स चेद्राजन्यनेकाग्रे राज्यविभ्रमशङ्कया। नैवमिच्छसि धर्मात्मन् राज्यं राम त्वमात्मनि।।2.23.27।। प्रतिजाने च ते वीर माऽभूवं वीरलोकभाक्। राज्यं च तव रक्षेयमहं वेलेव सागरम्।।2.23.28।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
मङ्गलैरभिषिञ्चस्व तत्र त्वं व्यापृतो भव। अहमेको महीपालानलं वारयितुं बलात्।।2.23.29।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
न शोभार्थाविमौ बाहू न धनुर्भूषणाय मे। नाऽसिराबन्धनार्थाय न शरास्तम्भहेतवः।।2.23.30।। अमित्रदमनार्थं मे सर्वमेतच्चतुष्टयम्।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
न चाहं कामयेऽत्यर्थं यस्स्याच्छत्रुर्मतो मम।।2.23.31।। असिना तीक्ष्णधारेण विद्युच्चलितवर्चसा। प्रगृहीतेन वै शत्रुं वज्रिणं वा न कल्पये।।2.23.32।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
न चाहं कामयेऽत्यर्थं यस्स्याच्छत्रुर्मतो मम।।2.23.31।। असिना तीक्ष्णधारेण विद्युच्चलितवर्चसा। प्रगृहीतेन वै शत्रुं वज्रिणं वा न कल्पये।।2.23.32।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
खड्गनिष्पेषनिष्पिष्टैर्गहना दुश्चरा च मे। हस्त्यश्वनरहस्तोरुशिरोभिर्भविता मही।।2.23.33।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
खड्गधाराहता मेऽद्य दीप्यमाना इवाद्रयः। पतिष्यन्ति द्विपा भूमौ मेघा इव सविद्युतः।।2.23.34।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
बद्धगोधाङ्गुलित्राणे प्रगृहीतशरासने। कथं पुरुषमानी स्यात्पुरुषाणां मयि स्थिते।।2.23.35।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
बहुभिश्चैकमत्यस्यन्नेकेन च बहून्जनान्। विनियोक्ष्याम्यहं बाणान्नृवाजिगजमर्मसु।।2.23.36।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
अद्य मेऽस्त्रप्रभावस्य प्रभावः प्रभविष्यति। राज्ञश्चाप्रभुतां कर्तुं प्रभुत्वं तव च प्रभोः।।2.23.37।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
अद्य चन्दनसारस्य केयूरामोक्षणस्य च। वसूनां च विमोक्षस्य सुहृदां पालनस्य च।।2.23.38।। अनुरूपाविमौ बाहू राम कर्म करिष्यतः। अभिषेचनविघ्नस्य कर्तृ़णां ते निवारणे।।2.23.39।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
अद्य चन्दनसारस्य केयूरामोक्षणस्य च। वसूनां च विमोक्षस्य सुहृदां पालनस्य च।।2.23.38।। अनुरूपाविमौ बाहू राम कर्म करिष्यतः। अभिषेचनविघ्नस्य कर्तृ़णां ते निवारणे।।2.23.39।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
ब्रवीहि कोऽद्यैव मया वियुज्यताम् तवा सुहृत्प्राणयशस्सुहृज्जनैः। यथा तवेयं वसुधा वशे भवे त्तथैव मां शाधि तवास्मि किङ्करः।।2.23.40।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.