Ayodhya Kanda
Sarga 105
46 Shlokas
Sarga 105
Sarga 105 from Ayodhya Kanda of the Valmiki Ramayana.
ततः पुरुषसिंहानां वृतानां तै स्सुहृद्गणैः। शोचतामेव रजनी दुःखेन व्यत्यवर्तत।।2.105.1।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
रजन्यां सुप्रभातायां भ्रातरस्ते सुहृद्वृताः। मन्दाकिन्यां हुतं जप्यं कृत्वा राममुपागमन्।।2.105.2।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
तूष्णीं ते समुपासीना न कश्चित्किञ्चिदब्रवीत्। भरतस्तु सुहृन्मध्ये रामं वचनमब्रवीत्।।2.105.3।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
सान्त्विता मामिका माता दत्तं राज्यमिदं मम। तद्ददामि तवैवाहं भुङ्क्ष्व राज्यमकण्टकम्।।2.105.4।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
महतेवाम्बुवेगेन भिन्नस्सेतुर्जलागमे। दुरावारं त्वदन्येन राज्यखण्डमिदं महत्।।2.105.5।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
गतिं खर इवाश्वस्य तार्क्ष्यस्येव पतत्रिणः। अनुगन्तुं न शक्तिर्मे गतिं तव महीपते।।2.105.6।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
सुजीवं नित्यशस्तस्य यः परैरुपजीव्यते। राम तेन तु दुर्जीवं यः परानुपजीवति।।2.105.7।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
यथा तु रोपितो वृक्षः पुरुषेण विवर्धितः। ह्रस्वकेण दुरारोहो रूढस्कन्धो महाद्रुमः।।2.105.8।। स यदा पुष्पितो भूत्वा फलानि न विदर्शयेत्। स तां नानुभवेत्प्रीतिं यस्य हेतोः प्ररोपितः।।2.105.9।। एषोपमा महाबाहो तमर्थं वेत्तु मर्हसि। यदि त्वमस्मान्वृषभो भर्ता भृत्यान्न शाधि हि।।2.105.10।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
यथा तु रोपितो वृक्षः पुरुषेण विवर्धितः। ह्रस्वकेण दुरारोहो रूढस्कन्धो महाद्रुमः।।2.105.8।। स यदा पुष्पितो भूत्वा फलानि न विदर्शयेत्। स तां नानुभवेत्प्रीतिं यस्य हेतोः प्ररोपितः।।2.105.9।। एषोपमा महाबाहो तमर्थं वेत्तु मर्हसि। यदि त्वमस्मान्वृषभो भर्ता भृत्यान्न शाधि हि।।2.105.10।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
यथा तु रोपितो वृक्षः पुरुषेण विवर्धितः। ह्रस्वकेण दुरारोहो रूढस्कन्धो महाद्रुमः।।2.105.8।। स यदा पुष्पितो भूत्वा फलानि न विदर्शयेत्। स तां नानुभवेत्प्रीतिं यस्य हेतोः प्ररोपितः।।2.105.9।। एषोपमा महाबाहो तमर्थं वेत्तु मर्हसि। यदि त्वमस्मान्वृषभो भर्ता भृत्यान्न शाधि हि।।2.105.10।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
श्रेणयस्त्वां महाराज पश्यन्त्वग्य्राश्च सर्वशः। प्रतपन्तमिवादित्यं राज्ये स्थित मरिन्दमम्।।2.105.11।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
तवानुयाने काकुत्स्थ मत्ता नर्दन्तु कुञ्जराः। अन्तःपुरगता नार्यो नन्दन्तु सुसमाहिताः।।2.105.12।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
तस्य साध्वित्यमन्यन्त नागरा विविधा जनाः। भरतस्य वच श्श्रुत्वा रामं प्रत्यनुयाचतः।।2.105.13।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
तमेवं दुःखितं प्रेक्ष्य विलपन्तं यशस्विनम्। रामः कृतात्मा भरतं समाश्वासयदात्मवान्।।2.105.14।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
नाऽत्मनः कामकारोऽस्ति पुरुषोऽयमनीश्वरः। इतश्चेतरतश्चैनं कृतान्तः परिकर्षति।।2.105.15।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
सर्वे क्षयान्ताः निचयाः पतनान्ता समुच्छ्रयाः। संयोगा विप्रयोगान्ता मरणान्तं च जीवितम्।।2.105.16।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
यथा फलानां पक्वानां नान्यत्र पतनाद्भयम्। एवं नरस्य जातस्य नान्यत्र मरणाद्भयम्।।2.105.17।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
यथाऽगारं दृढस्थूणं जीर्णं भूत्वाऽवसीदति। तथैव सीदन्ति नरा जरामृत्युवशं गताः।।2.105.18।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
अत्येति रजनी या तु सा न प्रतिनिवर्तते। यात्येव यमुना पूर्णा समुद्रमुदकाकुलम्।।2.105.19।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
अहोरात्राणि गच्छन्ति सर्वेषां प्राणिनामिह। अायूंषि क्षपयन्त्याशु ग्रीष्मे जलमिवांशवः।।2.105.20।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
आत्मानमनुशोच त्वं किमन्यमनुशोचसि। आयुस्ते हीयते यस्य स्थितस्य च गतस्य च।।2.105.21।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
सहैव मृत्युर्व्रजति सह मृत्युर्निषीदति। गत्वासुदीर्घमध्वानं सहमृत्युर्निवर्तते।।2.105.22।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
गात्रेषु वलयः प्राप्ता श्श्वेताश्चैव शिरोरुहाः। जरया पुरुषो जीर्णः किं हि कृत्वा प्रभावयेत्।।2.105.23।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
नन्दन्त्युदित आदित्ये नन्दन्त्यस्तमितेऽहनि। आत्मनो नावबुध्यन्ते मनुष्या जीवितक्षयम्।।2.105.24।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
हृष्यन्त्यृतुमुखं दृष्ट्वा नवं नवमिहागतम्। ऋतूनां परिवर्तेन प्राणिनां प्राणसङ्क्षयः।।2.105.25।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
यथा काष्ठं च काष्ठं च समेयातां महार्णवे। समेत्य च व्यपेयातां कालमासाद्य कञ्चन।।2.105.26।। एवं भार्याश्चपुत्राश्च ज्ञातयश्च धनानि च। समेत्य व्यवधावन्ति ध्रुवो ह्येषां विनाभवः।।2.105.27।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
यथा काष्ठं च काष्ठं च समेयातां महार्णवे। समेत्य च व्यपेयातां कालमासाद्य कञ्चन।।2.105.26।। एवं भार्याश्चपुत्राश्च ज्ञातयश्च धनानि च। समेत्य व्यवधावन्ति ध्रुवो ह्येषां विनाभवः।।2.105.27।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
नात्र कश्चिद्यथाभावं प्राणी समभिवर्तते। तेन तस्मिन्न सामर्थ्यं प्रेतस्या स्त्यनुशोचतः।।2.105.28।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
यथा हि सार्थं गच्छन्तं ब्रूयात्कश्चित्पथि स्थितः। अहमप्यागमिष्यामि पृष्ठतो भवता मिति।।2.105.29।। एवं पूर्वैर्गतो मार्गः पितृपैतामहो ध्रुवः। तमापन्नः कथं शोचेद्यस्य नास्ति व्यतिक्रमः।।2.105.30।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
यथा हि सार्थं गच्छन्तं ब्रूयात्कश्चित्पथि स्थितः। अहमप्यागमिष्यामि पृष्ठतो भवता मिति।।2.105.29।। एवं पूर्वैर्गतो मार्गः पितृपैतामहो ध्रुवः। तमापन्नः कथं शोचेद्यस्य नास्ति व्यतिक्रमः।।2.105.30।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
वयसः पतमानस्य स्रोतसो वाऽनिवर्तिनः। आत्मा सुखे नियोक्तव्यस्सुखभाजः प्रजाः स्मृताः।।2.105.31।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
धर्मात्मा स शुभैः कृत्स्नैः क्रतुभिश्चाप्तदक्षिणैः। स्वर्गं दशरथः प्राप्तः पिता नः पृथिवीपतिः।।2.105.32।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
भृत्यानां भरणात्सम्यक्प्रजानां परिपालनात्। अर्थादानाच्च धर्मेण पिता न स्त्रिदिवंगतः।।2.105.33।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
कर्मभि स्तु शुभैरिष्टैः क्रतुभिश्चाप्तदक्षिणैः। स्वर्गं दशरथः प्राप्तः पिता नः पृथिवीपतिः।।2.105.34।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
इष्ट्वा बहुविधैर्यज्ञैर्भोगां श्चावाप्य पुष्कलान्। उत्तमं चायुरासाद्य स्वर्गतः पृथिवीपतिः।।2.105.35।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
आयुरुत्तममासाद्य भोगानपि च राघवः। स न शोच्यः पिता तात स्वर्गत स्सत्कृत स्सताम्।।2.105.36।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
स जीर्णं मानुषं देहं परित्यज्य पिता हि नः। दैवीमृद्धिमनुप्राप्तो ब्रह्मलोकविहारिणीम्।।2.105.37।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
तं तु नैवंविधः कश्चित्प्राज्ञ श्शोचितुमर्हति। तत्विधो मद्विधश्चापि श्रुतवान्बुद्धिमत्तरः।।2.105.38।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
एते बहुविधा शोका विलापरुदिते तथा। वर्जनीया हि धीरेण सर्वावस्थासु धीमता।।2.105.39।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
स स्वस्थो भव मा शोचेर्यात्वा चावसतां पुरीम्। तथा पित्रा नियुक्तोऽसि वशिना वदतां वर।।2.105.40।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
यत्राहमपि तेनैव नियुक्तः पुण्यकर्मणा। तत्रैवाहं करिष्यामि पितुरार्यस्य शासनम्।।2.105.41।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
न मया शासनं तस्य त्यक्तुं न्याय्य मरिन्दम। स त्वयापि सदा मान्यं स वै बन्धु स नः पिता।।2.105.42।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
तद्वचः पितुरेवाहं सम्मतं धर्मचारिणः। कर्मणा पालयिष्यामि वनवासेन राघव।।2.105.43।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
धार्मिकेणानृशंसेन नरेण गुरुवर्तिना। भवितव्यं नरव्याघ्र परलोकं जिगीषता।।2.105.44।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
आत्मानमनुतिष्ठत्वं स्वभावेन नरर्षभ। निशाम्यतु शुभं वृत्तं पितुर्दशरथस्य नः।।2.105.45।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
इत्येवमुक्त्वा वचनं महात्मा पितुर्निदेश प्रतिपालनार्थम्। यवीयसं भ्रातरमर्थवच्च प्रभुर्मुहूर्ताद्विरराम रामः।।2.105.46।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.