Ayodhya Kanda
Sarga 2
54 Shlokas
Sarga 2
Sarga 2 from Ayodhya Kanda of the Valmiki Ramayana.
ततः परिषदं सर्वामामन्त्र्य वसुधाधिपः। हितमुद्धर्षणं चैवमुवाच प्रथितं वचः।।2.2.1।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
दुन्दुभिस्वनकल्पेन गम्भीरेणानुनादिना। स्वरेण महता राजा जीमूत इव नादयन्।।2.2.2।। राजलक्षणयुक्तेन कान्तेनानुपमेन च। उवाच रसयुक्तेन स्वरेण नृपतिर्नृपान्।।2.2.3।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
दुन्दुभिस्वनकल्पेन गम्भीरेणानुनादिना। स्वरेण महता राजा जीमूत इव नादयन्।।2.2.2।। राजलक्षणयुक्तेन कान्तेनानुपमेन च। उवाच रसयुक्तेन स्वरेण नृपतिर्नृपान्।।2.2.3।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
विदितं भवतामेतद्यथा मे राज्यमुत्तमम्। पूर्वकैर्मम राजेन्द्रैस्सुतवत्परिपालितम्।।2.2.4।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
सोऽहमिक्ष्वाकुभि स्सर्वैर्नरेन्द्रैः परिपालितम्। श्रेयसा योक्तुकामोऽस्मि सुखार्हमखिलं जगत्।।2.2.5।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
मयाप्याचरितं पूर्वैः पन्थानमनुगच्छता। प्रजा नित्यमनिद्रेण यथाशक्त्यभिरक्षिताः।।2.2.6।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
इदं शरीरं कृत्स्नस्य लोकस्य चरता हितम्। पाण्डुरस्याऽतपत्रस्यच्छायायां जरितं मया।।2.2.7।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
प्राप्य वर्षसहस्राणि बहून्यायूंषि जीवतः। जीर्णस्यास्य शरीरस्य विश्रान्तिमभिरोचये।।2.2.8।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
राजप्रभावजुष्टां हि दुर्वहामजितेन्द्रियैः। परिश्रान्तोऽस्मि लोकस्य गुर्वीं धर्मधुरं वहन्।।2.2.9।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
सोऽहं विश्रममिच्छामि पुत्रं कृत्वा प्रजाहिते। सन्निकृष्टानिमान्सर्वाननुमान्य द्विजर्षभान्।।2.2.10।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
अनुजातो हि मां सर्वैर्गुणैर्ज्येष्ठो ममात्मजः। पुरन्दरसमो वीर्ये रामः परपुरञ्जयः।।2.2.11।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
तं चन्द्रमिव पुष्येण युक्तं धर्मभृतां वरम्। यौवराज्ये नियोक्ताऽस्मि प्रीतः पुरुषपुङ्गवम्।।2.2.12।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
अनुरूपस्स वै नाथो लक्ष्मीवान् लक्ष्मणाग्रजः। त्रैलोक्यमपि नाथेन येन स्यान्नाथवत्तरम्।।2.2.13।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
अनेन श्रेयसा सद्यस्संयोज्यैवमिमां महीम्। गतक्लेशो भविष्यामि सुते तस्मिन्निवेश्य वै।।2.2.14।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
यदिदं मेऽनुरूपार्थं मया साधु सुमन्त्रितम्। भवन्तो मेऽनुमन्यन्तां कथं वा करवाण्यहम्।।2.2.15।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
यद्यप्येषा मम प्रीतिर्हितमन्यद्विचिन्त्यताम्। अन्या मध्यस्थचिन्ता हि विमर्दाभ्यधिकोदया।।2.2.16।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
इति ब्रुवन्तं मुदिताः प्रत्यनन्दन्नृपा नृपम्। वृष्टिमन्तं महामेघं नर्दन्त इव बर्हिणः।।2.2.17।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
स्निग्धोऽनुनादी संजज्ञे तत्र हर्षसमीरितः। जनौघोद्घुष्टसन्नादो विमानं कम्पयन्निव।।2.2.18।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
तस्य धर्मार्थविदुषो भावमाज्ञाय सर्वशः। ब्राह्मणा जनमुख्याश्च पौरजानपदै स्सह।।2.2.19।। समेत्य मन्त्रयित्वा तु समतागतबुद्धयः। ऊचुश्च मनसा ज्ञात्वा वृद्धं दशरथं नृपम्।।2.2.20।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
तस्य धर्मार्थविदुषो भावमाज्ञाय सर्वशः। ब्राह्मणा जनमुख्याश्च पौरजानपदै स्सह।।2.2.19।। समेत्य मन्त्रयित्वा तु समतागतबुद्धयः। ऊचुश्च मनसा ज्ञात्वा वृद्धं दशरथं नृपम्।।2.2.20।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
अनेकवर्षसाहस्रो वृद्धस्त्वमसि पार्थिव। स रामं युवराजानमभिषिञ्चिस्व पार्थिवम्।।2.2.21।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
इच्छामो हि महाबाहुं रघुवीरं महाबलम्। गजेन महताऽयान्तं रामं छत्रावृताननम्।।2.2.22।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
इति तद्वचनं श्रुत्वा राजा तेषां मनःप्रियं। अजानन्निव जिज्ञासुरिदं वचनमब्रवीत्।।2.2.23।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
श्रुत्वैव वचनं यन्मे राघवं पतिमिच्छथ। राजान स्संशयोऽयं मे किमिदं ब्रूत तत्त्वतः।।2.2.24।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
कथं नु मयि धर्मेण पृथिवीमनुशासति। भवन्तो द्रष्टुमिच्छन्ति युवराजं ममात्मजम्।।2.2.25।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
ते तमूचुर्महात्मानं पौरजानपदैस्सह। बहवो नृप कल्याणा गुणाः पुत्रस्य सन्ति ते।।2.2.26।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
गुणान् गुणवतो देव देवकल्पस्य धीमतः। प्रियानानन्दनान्कृत्स्नान्प्रवक्ष्यामोऽद्य तान् शृणु।।2.2.27।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
दिव्यैर्गुणैश्शक्रसमो रामस्सत्यपराक्रमः। इक्ष्वाकुभ्योऽपि सर्वेभ्यो ह्यतिरिक्तो विशांपते।।2.2.28।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
राम स्सत्पुरुषो लोके सत्यधर्मपरायणः। साक्षाद्रामाद्विनिर्वृत्तो धर्मश्चापि श्रिया सह।।2.2.29।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
प्रजासुखत्त्वे चन्द्रस्य वसुधायाः क्षमागुणैः। बुद्ध्या बृहस्पतेस्तुल्यो वीर्ये साक्षाच्छचीपतेः।।2.2.30।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
धर्मज्ञः सत्यसन्धश्च शीलवाननसूयकः। क्षान्तः सान्त्वयिता श्लक्ष्णः कृतज्ञो विजितेन्द्रियः।।2.2.31।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
मृदुश्च स्थिरचित्तश्च सदा भव्योऽनसूयकः। प्रियवादी च भूतानां सत्यवादी च राघवः।।2.2.32।। बहुश्रुतानां वृद्धानां ब्राह्मणानामुपासिता। तेनास्येहाऽतुला कीर्तिर्यशस्तेजश्च वर्धते।।2.2.33।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
मृदुश्च स्थिरचित्तश्च सदा भव्योऽनसूयकः। प्रियवादी च भूतानां सत्यवादी च राघवः।।2.2.32।। बहुश्रुतानां वृद्धानां ब्राह्मणानामुपासिता। तेनास्येहाऽतुला कीर्तिर्यशस्तेजश्च वर्धते।।2.2.33।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
देवासुरमनुष्याणां सर्वास्त्रेषु विशारदः। सम्यग्विद्याव्रतस्नातो यथावत्साङ्गवेदवित्।।2.2.34।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
गान्धर्वे च भुवि श्रेष्ठो बभूव भरताग्रजः। कल्याणाभिजन स्साधुरदीनात्मा महामतिः।।2.2.35।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
द्विजैरभिविनीतश्च श्रेष्ठैर्धर्मार्थनैपुणैः। यदा व्रजति सङ्ग्रामं ग्रामार्थे नगरस्य वा।।2.2.36।। गत्वा सौमित्रिसहितो नाऽविजित्य निवर्तते।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
सङ्ग्रामात्पुनरागम्य कुञ्जरेण रथेन वा।2.2.37।। पौरान् स्वजनवन्नित्यं कुशलं परिपृच्छति।। पुत्रेष्वग्निषु दारेषु प्रेष्यशिष्यगणेषु च।2.2.38।। निखिलेनानुपूर्व्याच्च पितापुत्रानिवौरसान्।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
सङ्ग्रामात्पुनरागम्य कुञ्जरेण रथेन वा।2.2.37।। पौरान् स्वजनवन्नित्यं कुशलं परिपृच्छति।। पुत्रेष्वग्निषु दारेषु प्रेष्यशिष्यगणेषु च।2.2.38।। निखिलेनानुपूर्व्याच्च पितापुत्रानिवौरसान्।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
शुश्रूषन्ते च व श्शिष्याः कच्चित्कर्मसु दंशिताः।।2.2.39।। इति नः पुरुषव्याघ्र स्सदा रामोऽभिभाषते।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
व्यसनेषु मनुष्याणां भृशं भवति दुःखितः।।2.2.40।। उत्सवेषु च सर्वेषु पितेव परितुष्यति।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
सत्यवादी महेष्वासो वृद्धसेवी जितेन्द्रियः।।2.2.41।। स्मितपूर्वाभिभाषी च धर्मं सर्वात्मना श्रितः।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
सम्यग्योक्ता श्रेयसां च न विगृह्य कथारुचिः।।2.2.42।। उत्तरोत्तरयुक्तौ च वक्ता वाचस्पतिर्यथा।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
सुभ्रूः आयतताम्राक्षः साक्षाद्विष्णुरिव स्वयम्।।2.2.43।। रामो लोकाभिरामोऽयं शौर्यवीर्यपराक्रमैः।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
प्रजापालनतत्त्वज्ञो न रागोपहतेन्द्रियः।।2.2.44।। शक्तस्त्रैलोक्यमप्येको भोक्तुं किन्नु महीमिमाम्।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
नास्य क्रोधः प्रसादश्च निरर्थोऽस्ति कदाचन।।2.2.45।। हन्त्येव नियमाद्वध्यानवध्ये न च कुप्यति।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
युनक्त्यर्थैः प्रहृष्टश्च तमसौ यत्र तुष्यति।।2.2.46।। शान्तै स्सर्वप्रजाकान्तैः प्रीतिसञ्जननैर्नृणाम्। गुणैर्विरुरुचे रामो दीप्त स्सूर्य इवांशुभिः।।2.2.47।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
युनक्त्यर्थैः प्रहृष्टश्च तमसौ यत्र तुष्यति।।2.2.46।। शान्तै स्सर्वप्रजाकान्तैः प्रीतिसञ्जननैर्नृणाम्। गुणैर्विरुरुचे रामो दीप्त स्सूर्य इवांशुभिः।।2.2.47।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
तमेवंगुणसम्पन्नं रामं सत्यपराक्रमम्। लोकपालोपमं नाथमकामयत मेदिनी।।2.2.48।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
वत्सश्श्रेयसि जातस्ते दिष्ट्याऽसौ तव राघव। दिष्ट्या पुत्रगुणैर्युक्तो मारीच इव काश्यपः।।2.2.49।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
बलमारोग्यमायुश्च रामस्य विदितात्मनः। देवासुरमनुष्येषु सगन्धर्वोरगेषु च।।2.2.50।। आशंसते जनस्सर्वो राष्ट्रे पुरवरे तथा। आभ्यन्तरश्च बाह्यश्च पौरजानपदो जनः।।2.2.51।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
बलमारोग्यमायुश्च रामस्य विदितात्मनः। देवासुरमनुष्येषु सगन्धर्वोरगेषु च।।2.2.50।। आशंसते जनस्सर्वो राष्ट्रे पुरवरे तथा। आभ्यन्तरश्च बाह्यश्च पौरजानपदो जनः।।2.2.51।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
स्त्रियो वृद्धास्तरुण्यश्च सायं प्रातस्समाहिताः। सर्वान् देवान् नमस्यन्ति रामस्यार्थे यशस्विनः।।2.2.52।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
तेषामायाचितं देव त्वत्प्रसादात्समृद्ध्यताम्। राममिन्दीवरश्यामं सर्वशत्रुनिबर्हणम्।।2.2.53।। पश्यामो यौवराज्यस्थं तव राजोत्तमात्मजम्।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
तं देव देवोपममात्मजं ते सर्वस्य लोकस्य हिते निविष्टम्। हिताय नः क्षिप्रमुदारजुष्टं मुदाऽभषेक्तुं वरद त्वमर्हसि।।2.2.54।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.