Ayodhya Kanda
Sarga 57
34 Shlokas
Ayodhya Kanda Sarga 57
Sarga 57 from Ayodhya Kanda of the Valmiki Ramayana.
कथयित्वा सुदुःखार्तस्सुमन्त्रेण चिरं सह। रामे दक्षिणकूलस्थे जगाम स्वगृहं गुहः।।2.57.1।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
भरद्वाजाभिगमनं प्रयागे च सहाऽसनम्। आगिरेर्गमनं तेषां तत्रस्थैरुपलक्षितम्।।2.57.2।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अनुज्ञातस्सुमन्त्रोऽथ योजयित्वा हयोत्तमान्। अयोध्यामेव नगरीं प्रययौ गाढदुर्मनाः।।2.57.3।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
स वनानि सुगन्धीनि सरितश्च सरांसि च। पश्यन्नतिययौ शीघ्रं ग्रामाणि नगराणि च।।2.57.4।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तत स्सायाह्न समये तृतीयेऽहनि सारथिः। अयोध्यां समनुप्राप्य निरानन्दां ददर्श ह।।2.57.5।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
स शून्यामिव निश्शब्दां दृष्ट्वा परमदुर्मनाः। सुमन्त्रश्चिन्तयामास शोकवेगसमाहतः।।2.57.6।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
कच्चिन्न सगजा साऽश्वा सजना सजनाधिपा। रामसन्तापदुःखेन दग्धा शोकाग्निना पुरी।।2.57.7।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
इति चिन्तापरस्सूतो वाजिभिश्शीघ्रपातिभिः। नगरद्वारमासाद्य त्वरितः प्रविवेश ह।।2.57.8।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
सुमन्त्रमभियान्तं तं शतशोऽथ सहस्रशः। क्व राम इति पृच्छन्तस्सूतमभ्यद्रवन्नराः।।2.57.9।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तेषां शशंस गङ्गायामहमापृच्छ्य राघवम्। अनुज्ञातो निवृत्तोऽस्मि धार्मिकेण महात्माना।।2.57.10।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
ते तीर्णा इति विज्ञाय बाष्पपूर्णमुखा जनाः। अहो धिगिति निश्श्वस्य हा रामेति च चुक्रुशुः।।2.57.11।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
शुश्राव च वचस्तेषां बृन्दं बृन्दं च तिष्ठताम्। हतास्म खलु ये नेह पश्याम इति राघवम्।।2.57.12।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
दानयज्ञविवाहेषु समाजेषु महत्सु च। न द्रक्ष्यामः पुन र्जातु धार्मिकं राममन्तरा।।2.57.13।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
किं समर्थं जनस्यास्य किं प्रियं किं सुखावहम्। इति रामेण नगरं पितृवत्परिपालितम्।।2.57.14।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
वातायनगतानां च स्त्रीणामन्वन्तरापणम्। रामशोकाभितप्तानां शुश्राव परिदेवनम्।।2.57.15।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
स राजमार्गमध्येन सुमन्त्रः पिहिताननः। यत्र राजा दशरथस्तदेवोपययौ गृहम्।।2.57.16।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
सोऽवतीर्य रथाच्छीघ्रं राजवेश्म प्रविश्य च। कक्ष्या स्सप्ताभिचक्राम महाजनसमाकुलाः।।2.57.17।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
हर्म्यै र्विमानैः प्रासादैरवेक्ष्याथ समागतम्। हाहाकारकृता नार्यो रामदर्शनकर्शिताः।।2.57.18।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
आयतैर्विमलैर्नेत्रैरश्रुवेगपरिप्लुतैः। अन्योन्यमभिवीक्षन्तेऽव्यक्तमार्ततराः स्त्रियः।।2.57.19।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
ततो दशरथस्त्रीणां प्रासादेभ्य स्तत स्ततः। रामशोकाभितप्तानां मन्दं शुश्राव जल्पितम्।।2.57.20।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
सह रामेण निर्यातो विना राम मिहागतः। सूतः किन्नाम कौसल्यां शोचन्तीं प्रतिवक्ष्यति।।2.57.21।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
यथा च मन्ये दुर्जीवमेवं न सुकरं ध्रुवम्। आच्छिद्य पुत्रे निर्याते कौसल्या यत्र जीवति।।2.57.22।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
सत्यरूपं तु तद्वाक्यं राज्ञ: स्त्रीणां निशामयन्। प्रदीप्तमिव शोकेन विवेश सहसा गृहम्।।2.57.23।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
स प्रविश्याष्टमीं कक्ष्यां राजानं दीनमातुरम्। पुत्रशोकपरिम्लानमपश्यत्पाण्डुरे गृहे।।2.57.24।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अभिगम्य तमासीनं नरेन्द्रे मभिवाद्य च। सुमन्त्रो रामवचनं यथोक्तं प्रत्यवेदयत्।।2.57.25।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
स तूष्णीमेव तच्छ्रुत्वा राजा विभ्रान्तचेतनः। मूर्छितो न्यपतद्भूमौ रामशोकाभिपीडितः।।2.57.26।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
ततोऽन्तःपुरमाविद्धं मूर्छिते पृथिवीपतौ। उद्धृत्य बाहू चुक्रोश नृपतौ पतितेक्षितौ।।2.57.27।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
सुमित्रया तु सहिता कौसल्या पतितं पतिम्। उत्थापयामास तदा वचनं चेदमब्रवीत्।।2.57.28।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
इमं तस्य महाभाग दूतं दुष्करकारिणः। वनवासादनुप्राप्तं कस्मान्न प्रतिभाषसे।।2.57.29।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
अद्यैवमनयं कृत्वा व्यपत्रपसि राघव। उत्तिष्ठ सुकृतं तेस्तु शोके नस्या त्सहायता।।2.57.30।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
देव यस्या भयाद्रामं नानुपृच्छसि सारथिम्। नेह तिष्ठिति कैकेयी विस्रब्धं प्रतिभाष्यताम्।।2.57.31।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
सा तथोक्त्वा महाराजं कौसल्या शोकलालसा। धरण्यां निपपाताऽशु बाष्पविप्लुतभाषिणी।।2.57.32।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
एवं विलपतीं दृष्ट्वा कौसल्यां पतितां भुवि। पतिं चावेक्ष्य ता स्सर्वा सुस्वरं रुरुदुः स्त्रियः।।2.57.33।।
Original text view. Choose a source above to add translations.
तत स्तमन्तःपुरनादमुत्थितं समीक्ष्य वृद्धा स्तरुणाश्च मानवाः। स्त्रियश्च सर्वा रुरुदु स्समन्ततः पुरं तदासीत्पुनरेव सङ्कुलम्।।2.57.34।।
Original text view. Choose a source above to add translations.