Skip to content
Ayodhya Kanda Sarga 34 61 Shlokas

Sarga 34

Sarga 34 from Ayodhya Kanda of the Valmiki Ramayana.

Shloka 1
ततः कमलपत्राक्षः श्यामो निरुपमो महान्। उवाच राम स्तं सूतं पितुराख्याहि मामिति।।2.34.1।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 2
स रामप्रेषितः क्षिप्रं सन्तापकलुषेन्द्रियः। प्रविश्य नृपतिं सूतो निश्वसन्तं ददर्श ह ।।2.34.2।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 3
उपरक्तमिवादित्यं भस्मच्छन्नमिवानलम्। तटाकमिव निस्तोयमपश्यज्जगतीपतिम्।।2.34.3।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 4
आलोक्य तु महाप्राज्ञः परमाकुलचेतसम्। राममेवानुशोचन्तं सूतः प्राञ्जलिरासदत्।।2.34.4।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 5
तं वर्धयित्वा राजानं पूर्वं सूतो जयाशिषा। भयविक्लबया वाचा मन्दया श्लक्ष्णमब्रवीत्।।2.34.5।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 6
अयं स पुरुषव्याघ्रो द्वारि तिष्ठति ते सुतः। ब्राह्मणेभ्यो धनं दत्वा सर्वञ्चैवोपजीविनाम्।।2.34.6।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 7
स त्वा पश्यतु भद्रं ते रामस्सत्यपराक्रमः। सर्वान् सुहृद आपृच्छ्य त्वामिदानीं दिदृक्षते।।1.34.7।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 8
गमिष्यति महारण्यं तं पश्य जगतीपते। वृतं राजगुणै स्सर्वैरादित्यमिव रश्मिभिः।।2.34.8।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 9
स सत्यवादी धर्मात्मा गाम्भीर्यात्सागरोपमः। आकाश इव निष्पङ्को नरेन्द्रः प्रत्युवाच तम्।।2.34.9।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 10
सुमंन्त्रानय मे दारान् ये केचिदिह मामकाः। दारैः परिवृतस्सर्वैर्द्रष्टुमिच्छामि धार्मिकम्।।2.34.10।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 11
सोऽन्तःपुरमतीत्यैव स्त्रियस्ता वाक्यमब्रवीत्। आर्याह्वयति वो राजा गम्यतां तत्र मा चिरम्।।2.34.11।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 12
एवमुक्ताः स्त्रिय स्सर्वाः सुमन्त्रेण नृपाज्ञया। प्रचक्रमु स्तद्भवनं भर्तुराज्ञाय शासनम्।।2.34.12।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 13
अर्धसप्तशतास्तास्तु प्रमदास्ताम्रलोचनाः। कौसल्यां परिवार्याथ शनैर्जग्मुर्धृतव्रताः।।2.34.13।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 14
आगतेषु च दारेषु समवेक्ष्य महीपतिः। उवाच राजा तं सूतं सुमन्त्राऽनय मे सुतम्।।2.34.14।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 15
स सूतो राममादाय लक्ष्मणं मैथिलीं तदा। जगामाभिमुखस्तूर्णं सकाशं जगतीपतेः।।2.34.15।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 16
स राजा पुत्रमायान्तं दृष्ट्वा दूरात्कृताञ्जलिम्। उत्पपातासनात्तूर्णमार्त स्त्रीजनसंवृतः।।2.34.16।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 17
सोऽभिदुद्राव वेगेन रामं दृष्ट्वा विशाम्पतिः। तमसंप्राप्य दुःखार्तः पपात भुवि मूर्छितः।।2.34.17।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 18
तं रामोऽभ्यपतत् क्षिप्रं लक्ष्मणश्च महारथः। विसंज्ञमिव दुःखेन सशोकं नृपतिं तदा।।2.34.18।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 19
स्त्रीसहस्रनिनादश्च संजज्ञे राजवेश्मनि। हा हा रामेति सहसा भूषणध्वनिमूर्छितः।।2.34.19।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 20
तं परिष्वज्य बाहुभ्यां तावुभौ रामलक्ष्मणौ। पर्यंङ्के सीतया सार्धं रुदन्तः समवेशयन्।।2.34.20।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 21
अथ रामो मुहूर्तेन लब्धसंज्ञं महीपतिम्। उवाच प्राञ्जलिर्भूत्वा शोकार्णवपरिप्लुतम्।।2.34.21।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 22
आपृच्छे त्वां महाराज सर्वेषामीश्वरोऽसि नः। प्रस्थितं दण्डकारण्यं पश्य त्वं कुशलेन माम्।।2.34.22।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 23
लक्ष्मणं चानुजानीहि सीता चान्वेति मां वनम्। कारणैर्बहुभि स्तथ्यैर्वार्यमाणौ न चेच्छतः।।2.34.23।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 24
अनुजानीहि सर्वान्नः शोकमुत्सृज्य मानद। लक्ष्मणं मां च सीतां च प्रजापतिरिव प्रजाः।।2.34.24।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 25
प्रतीक्षमाणमव्यग्रमनुज्ञां जगतीपतेः। उवाच राजा सम्प्रेक्ष्य वनवासाय राघवम्।।2.34.25।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 26
अहं राघव कैकेय्या वरदानेन मोहितः। अयोध्यायास्त्वमेवाद्य भव राजा निगृह्य माम्।।2.34.26।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 27
एवमुक्तो नृपतिना रामो धर्मभृतां वरः। प्रत्युवाचाञ्जलिं कृत्वा पितरं वाक्यकोविदः।।2.34.27।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 28
भवान्वर्ष सहस्राय पृथिव्या नृपते पतिः। अहं त्वरण्येवत्स्यामि न मे कार्यं त्वयाऽनृतम्।।2.34.28।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 29
नव पञ्च च वर्षाणि वनवासे विहृत्य ते। पुनःपादौ ग्रहीष्यामि प्रतिज्ञान्ते नराधिप।।2.34.29।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 30
रुदन्नार्तः प्रियं पुत्रं सत्यपाशेन संयतः। कैकेय्या चोद्यमानस्तु मिथो राजा तमब्रवीत्।।2.34.30।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 31
श्रेयसे वृद्धये तात पुनरागमनाय च। गच्छस्वारिष्टमव्यग्रः पन्थानमकुतोभयम्।।2.34.31।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 32
न हि सत्यात्मनस्तात धर्माभिमनस स्तव। विनिवर्तयितुं बुद्धिः शक्यते रघुनन्दन।।2.34.32।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 33
अद्य त्विदानीं रजनीं पुत्र मा गच्छ सर्वथा। एकाहदर्शनेनापि साधु तावच्चराम्यहम्।।2.34.33।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 34
मातरं मां च सम्पश्यन् वसेमामद्य शर्वरीम्। तर्पित स्सर्वकामैस्त्वं श्वः काले साधयिष्यसि।।।2.34.34।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 35
दुष्करं क्रियते पुत्र सर्वथा राघव त्वया। मत्प्रियार्थं प्रियांस्त्यक्त्वा यद्यासि विजनं वनम्।।2.34.35।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 36
न चैतन्मे प्रियं पुत्र शपे सत्येन राघव। छन्नया चलितस्त्वस्मि स्त्रिया छन्नाग्निकल्पया।।2.34.36।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 37
वञ्चना या तु लब्धा मे तां त्वं निस्तर्तुमिच्छसि। अनया वृत्तसादिन्या कैकेय्याऽभिप्रचोदितः।।.2.34.37।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 38
न चैतदाश्चर्यतमं यत्तज्येष्ठस्सुतो मम। अपानृतकथं पुत्र पितरं कर्तुमिच्छसि।।2.34.38।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 39
अथ रामस्तथा श्रुत्वा पितुरार्तस्य भाषितम्। लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा दीनो वचनमब्रवीत्।।2.34.39।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 40
प्राप्स्यामि यानद्य गुणान्को मे श्वस्तान् प्रदास्यति। अपक्रमणमेवातः सर्वकामैरहं वृणे।।2.34.40।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 41
इयं सराष्ट्रा सजना धनधान्यसमाकुला। मया विसृष्टा वसुधा भरताय प्रदीयताम्।।2.34.41।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 42
वनवासकृता बुद्धिर्न च मेऽद्य चलिष्यति। यस्तुष्टेन वरो दत्तः कैकेय्यै वरद त्वया।।2.34.42।। दीयतां निखिलेनैव सत्यस्त्वं भव पार्थिव।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 43
अहं निदेशं भवतो यथोक्तमनुपालयन्।।2.34.43।। चतुर्दश समा वत्स्ये वने वनचरैस्सह।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 44
मा विमर्शो वसुमती भरताय प्रदीयताम्।।2.34.44।। न हि मे काङ्क्षितं राज्यं सुखमात्मनि वा प्रियम्। यथानिदेशं कर्तुं वै तवैव रघुनन्दन।।2.34.45।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 45
मा विमर्शो वसुमती भरताय प्रदीयताम्।।2.34.44।। न हि मे काङ्क्षितं राज्यं सुखमात्मनि वा प्रियम्। यथानिदेशं कर्तुं वै तवैव रघुनन्दन।।2.34.45।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 46
अपगच्छतु ते दु:खं माभूर्बाष्पपरिप्लुतः। न हि क्षुभ्यति दुर्धर्षः समुद्रः सरितां पतिः।।2.34.46।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 47
नैवाहं राज्यमिच्छामि न सुखं न च मेदिनीम्। नैव सर्वानिमान् कामा न्नस्वर्गं नैव जीवितम्।।2.34.47।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 48
त्वामहं सत्यमिच्छामि नानृतं पुरुषर्षभ। प्रत्यक्षं तव सत्येन सुकृतेन च ते शपे।।2.34.48।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 49
न च शक्यं मया तात स्थातुं क्षणमपि प्रभो। स शोकं धारयस्वेमं न हि मेऽस्ति विपर्ययः।।2.34.49।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 50
अर्थितो ह्यस्मि कैकेय्या वनं गच्छेति राघव। मया चोक्तं व्रजामीति तत्सत्यमनुपालये।।2.34.50।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 51
मा चोत्कण्ठां कृथा देव वने रंस्यामहे वयम्। प्रशान्तहरिणाकीर्णे नानाशकुनिनादिते।।2.34.51।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 52
पिता हि दैवतं तात देवतानामपि स्मृतम्। तस्माद्दैवतमित्येव करिष्यामि पितुर्वचः।।2.34.52।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 53
चतुर्दशसु वर्षेषु गतेषु नरसत्तम। पुनर्द्रक्ष्यसि मां प्राप्तं सन्तापोऽयं विमुच्यताम्।।2.34.53।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 54
येन संस्तम्भनीयोऽयं सर्वो बाष्पगलो जनः। स त्वं पुरुषशार्दूल किमर्थं विक्रियां गतः।।2.34.54।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 55
पुरं च राष्ट्रं च मही च केवला मया निसृष्टा भरताय दीयताम्। अहं निदेशं भवतोऽनुपालयन् वनं गमिष्यामि चिराय सेवितुम्।।2.34.55।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 56
मया निसृष्टां भरतो महीमिमां सशैलषण्डां सपुरां सकाननाम्। शिवां सुसीमामनुशास्तु केवलं त्वया यदुक्तं नृपते तथास्तु तत्।।2.34.56।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 57
न मे तथा पार्थिव धीयते मनो महत्सु कामेषु न चात्मनःप्रिये। यथा निदेशे तव शिष्टसम्मते व्यपैतु दुःखं तव मत्कृतेऽनघ।।2.34.57।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 58
तदद्य नैवानघ राज्यमव्ययं न सर्वकामान्न सुखं न मैथिलीम्। न जीवितं त्वामनृतेन योजयन् वृणीय सत्यं व्रतमस्तु ते तथा।।2.34.58।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 59
फलानि मूलानि च भक्षयन्वने गिरींश्च पश्यन् सरितस्सरांसि च। वनं प्रविश्यैव विचित्रपादपम् सुखी भविष्यामि तवास्तु निर्वृतिः।।2.34.59।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 60
एवं स राजा व्यसनाभिपन्नः शोकेन दुःखेन च ताम्यमानः। आलिङ्ग्य पुत्रं सुविनष्टसंज्ञो मोहं गतो नैव चिचेष्ट किंञ्चित्।।2.34.60।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.

Shloka 61
देव्यस्तत स्संरुरुदुस्समेता स्तां वर्जयित्वा नरदेवपत्नीम्। रुदन् सुमन्त्रोऽऽपि जगाम मूर्छां हाहाकृतं तत्र बभूव सर्वम्।।2.34.61।।

Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.