Kishkindha Kanda
Sarga 28
66 Shlokas
Sarga 28
Sarga 28 from Kishkindha Kanda of the Valmiki Ramayana.
स तदा वालिनं हत्वा सुग्रीवमभिषिच्य च। वसन्माल्यवतः पृष्ठे रामो लक्ष्मणमब्रवीत्4.28.1।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
अयं स कालस्सम्प्राप्तस्समयोऽद्य जलागमः। सम्पश्य त्वं नभो मेघैस्संवृतं गिरिसन्निभैः4.28.2।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
नवमासधृतं गर्भं भास्करस्य गभस्तिभिः। पीत्वा रसं समुद्राणां द्यौः प्रसूते रसायनम्4.28.3।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
शक्यमम्बरमारुह्य मेघसोपानपङ्क्तिभिः। कुटजार्जुनमालाभिरलङ्कर्तुं दिवाकरम्4.28.4।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
सन्ध्यारागोत्थितैस्ताम्रैरन्तेष्वधिक पाण्डरैः। स्निग्धैरभ्रपटच्छेदैर्बद्धव्रणमिवाम्बरम्4.28.5।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
मन्दमारुत निश्वासं सन्ध्याचन्दनरञ्जितम्। आपाण्डुजलदं भाति कामातुरमिवाम्बरम्4.28.6।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
एषा घर्मपरिक्लिष्टा नववारिपरिप्लुता। सीतेव शोकसन्तप्ता मही बाष्पं विमुञ्चति4.28.7।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
मेघोदरविनिर्मुक्ताः कह्लारसुखशीतलाः। शक्यमञ्जलिभिः पातुं वाताः केतकिगन्धिनः4.28.8।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
एष फुल्लार्जुनश्शैलः केतकैरधिवासितः। सुग्रीव इव शान्तारिर्धाराभिरभिषिच्यते4.28.9।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
मेघकृष्णाजिनधरा: धारायज्ञोपवीतिनः। मारुतापूरितगुहाः प्राधीता इव पर्वताः4.28.10।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
कशाभिरिव हैमीभिर्विद्युद्भिरिवताडितम्। अन्तस्त्सतनिर्घोषं सवेदनमिवाम्बरम्4.28.11।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
नीलमेघाश्रिता विद्युत्स्फुरन्ती प्रतिभाति मा। स्फुरन्ती रावणस्याङ्के वैदेहीव तपस्विनी4.28.12।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
इमास्ता मन्मथवतां हिताः प्रतिहता दिशः। अनुलिप्ता इव घनैर्नष्टग्रहनिशाकराः4.28.13।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
चिद्बाष्पाभिसंरुद्धान् वर्षागमसमुत्सुकान्। कुटजान्पश्य सौमित्रे पुष्पितान्गिरिसानुषु4.28.14।। मम शोकाभिभूतस्य कामसन्दीपनान् स्थितान्।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
रजः प्रशान्तं सहिमोऽद्य वायु र्निदाघदोषप्रसराः प्रशान्ताः। स्थिता हि यात्रा वसुधाधिपानां प्रवासिनो यान्ति नरास्स्वदेशान्4.28.15।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
सम्प्रस्थिता मानसवासलुब्धाः प्रियान्विताः सम्प्रति चक्रवाकाः। अभीक्ष्णवर्षोदकविक्षतेषु यानानि मार्गेषु न सम्पतन्ति4.28.16।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
क्वचित्प्रकाशं क्वचिदप्रकाशं नभः प्रकीर्णाम्बुधरं विभाति। क्वचित्क्वचित्पर्वतसन्निरुद्धं रूपं यथा शान्तमहार्णवस्य4.28.17।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
व्यामिश्रितं सार्जकदम्बपुष्पै र्नवं जलं पर्वतधातुताम्रम्। मयूरकेकाभिरनुप्रयातं शैलापगाश्शीघ्रतरं वहन्ति4.28.18।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
रसाकुलं षट्पदसन्निकाशं प्रभुज्यते जम्बुफलं प्रकामम्। अनेकवर्णं पवनावधूतं भूमौ पतत्याम्रफलं विपक्वम्4.28.19।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
विद्युत्पताकास्सबलाकमालाः शैलेन्द्रकूटाकृतिसन्निकाशाः। गर्जन्ति मेघाः समुदीर्णनादाः मत्ता गजेन्द्रा इव संयुगस्थाः4.28.20।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
वर्षोदकाप्यायितशाद्वलानि प्रवृत्तनृत्तोत्सवबर्हिणानि। वनानि निर्वृष्टवलाहकानि पश्यापराह्णेष्वधिकं विभान्ति4.28.21।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
समुद्वहन्त स्सलिलातिभारं बलाकिनो वारिधरा नदन्तः। महत्सु शृङ्गेषु महीधराणां विश्रम्य विश्रम्य पुनः प्रयान्ति4.28.22।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
मेघाभिकामा परिसम्पतन्ती सम्मोदिता भाति बलाकपङ्क्तिः। वातावधूता वरपौण्डरीकी लम्बेव माला रचिताम्बरस्य4.28.23।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
बालेन्द्रगोपान्तरचित्रितेन विभाति भूमिर्नवशाद्वलेन। गात्रानुपृक्तेन शुकप्रभेण नारीव लाक्षोक्षितकम्बलेन4.28.24।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
निद्रा शनैः केशवमभ्युपैति द्रुतं नदी सागरमभ्युपैति। हृष्टा बलाका घनमभ्युपैति कान्ता सकामा प्रियमभ्युपैति4.28.25।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
जाता वनान्ताश्शिखिसम्प्रनृत्ता जाताः कदम्बाः सकदम्बशाखाः। जाता वृषा गोषु समानकामा जाता मही सस्यवनाभिरामा4.28.26।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
वहन्ति वर्षन्ति नदन्ति भान्ति ध्यायन्ति नृत्यन्ति समाश्वसन्ति। नद्यो घना मत्तगजा वनान्ताः प्रियाविहीनाश्शिखिनः प्लवङ्गमाः4.28.27।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
प्रहर्षिताः केतकपुष्पगन्ध माघ्राय हृष्टा वननिर्झरेषु। प्रपातशब्दाकुलिता गजेन्द्रा स्सार्धं मयूरै स्समदा नदन्ति4.28.28।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
धारानिपातैरभिहन्यमानाः कदम्बशाखासु विलम्बमानाः। क्षणार्जितं पुष्परसावगाढं शनैर्मदं षट्चरणास्त्यजन्ति4.28.29।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
अङ्गारचूर्णोत्करसन्निकाशैः फलैस्सुपर्याप्तरसैस्समृद्धैः। जम्बूद्रुमाणां प्रविभान्ति शाखाः निलीयमाना इव षट्पदौघैः4.28.30।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
तटित्पताकाभिरलङ्कृताना मुदीर्णगम्भीरमहारवाणाम्। विभान्ति रूपाणि बलाहकानां रणोद्यतानामिव वानरणानाम्4.28.31।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
मार्गानुगश्शैलवनानुसारी सम्प्रस्थितो मेघरवं निशम्य। युद्धाभिकामः प्रतिनादशङ्की मत्तो गजेन्द्रः प्रतिसन्निवृत्तः4.28.32।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
क्वचित्प्रगीता इव षट्पदौघैः क्वचित्प्रनृत्ता इव नीलकण्ठैः। क्वचित्प्रमत्ता इव वारणेन्द्रै र्विभान्त्यनेकाश्रयिणो वनान्ताः4.28.33।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
कदम्बसर्जार्जुनकन्दलाढ्या वनान्तभूमिर्नववारिपूर्णा। मयूरमत्ताभिरुतप्रनृत्तै रापानभूमिप्रतिमा विभाति4.28.34।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
मुक्तासकाशं सलिलं पतद्वै सुनिर्मलं पत्रपुटेषु लग्नम्। हृष्टा विवर्णच्छदना विहङ्गा स्सुरेन्द्रदत्तं तृषिताः पिबन्ति4.28.35।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
षट्पादतन्त्रीमधुराभिधानं प्लवङ्गमोदीरितकण्ठतालम्। आविष्कृतं मेघमृदङ्गनादै र्वनेषु सङ्गीतमिव प्रवृत्तम्4.28.36।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
क्वचित्प्रनृत्तै: क्वचिदुन्नदद्भिः क्वचिच्च वृक्षाग्रनिषण्णकायैः। व्यालम्बबर्हाभरणैर्मयूरै र्वनेषु सङ्गीतमिव प्रवृत्तम्4.28.37।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
स्वनैर्घनानां प्लवगाः प्रबुद्धाः विहाय निद्रां चिरसन्निरुद्धाम्। अनेकरूपाकृतिवर्णनादाः नवाम्बुधाराभिहता नदन्ति4.28.38।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
नद्यस्समुद्वाहितचक्रवाका स्तटानि शीर्णान्यपवाहयित्वा। दृप्ता नवप्राभृतपूर्णभोगाः द्रुतं स्वभर्तारमुपोपयान्ति4.28.39।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
नीलेषु नीला: प्रविभान्ति सक्ताः मेघेषु मेघा नववारिपूर्णाः। दवाग्निदग्धेषु दवाग्निदग्धा श्शैलेषु शैला इव बद्धमूलाः4.28.40।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
प्रहृष्टसन्नादितबर्हिणानि सशक्रगोपाकुलशाद्वलानि। चरन्ति नीपार्जुनवासितानि गजास्सुरम्याणि वनान्तराणि4.28.41।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
नवाम्बुधाराहतकेसराणि द्रुतं परित्यज्य सरोरुहाणि। कदम्बपुष्पाणि सकेसराणि नवानि हृष्टा भ्रमराः पतन्तिः4.28.42।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
मत्ता गजेन्द्रा मुदिता गवेन्द्रा वनेषु विश्रान्ततरा मृगेन्द्रा। रम्या नगेन्द्रा निभृता नरेन्द्राः प्रक्रीडितो वारिधरैस्सुरेन्द्रः4.28.43।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
मेघास्समुद्धूतसमुद्रनादाः महाजलौघैर्गगनावलम्बाः। नदीस्तटाकानि सरांसि वापी र्महीं च कृत्स्नामपवाहयन्ति4.28.44।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
वर्षप्रवेगा विपुलाः पतन्ति प्रवान्ति वातास्समुदीर्णघोषाः। प्रणष्टकूलाः प्रवहन्ति शीघ्रं नद्योजलैर्विप्रतिपन्नमार्गाः4.28.45।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
नरैर्नरेन्द्रा इव पर्वतेन्द्रा स्सुरेन्द्रदत्तै: पवनोपनीतैः। घनाम्बुकुम्भैरभिषिच्यमाना रूपं श्रियं स्वामिव दर्शयन्ति4.28.46।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
घनोपगूढं गगनं सतारं न भास्करो दर्शनमभ्युपैति। नवैर्जलौघैर्धरणी विसृप्ता तमो विलिप्ता न दिशः प्रकाशाः4.28.47।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
महान्ति कूटानि महीधराणां धाराभिधौतान्यधिकं विभान्ति। महाप्रमाणैर्विपुलैः प्रपातै र्मुक्ताकलापैरिव लम्बमानैः4.28.48।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
शैलोपलप्रस्खलमानवेगा श्शैलोत्तमानां विपुलाः प्रपाताः। गुहासु सन्नादितबर्हिणासु हारा विकीर्यन्त इवावभान्ति4.28.49।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
शीघ्रप्रवेगा विपुलाः प्रपाताः निर्धौतशृङ्गोपतला गिरीणाम्। मुक्ताकलापप्रतिमाः पतन्तो महागुहोत्सङ्गतलैर्ध्रियन्ते4.28.50।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
सुरतामर्दविच्छिन्नास्स्वर्गस्त्रीहारमौक्तिकाः। पतन्ति चातुला दिक्षु तोयधारास्समन्तत:4.28.51।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
निलीयमानैर्विहगैर्निमीलद्भिश्च पङ्कजैः। विकसन्त्या च मालत्या गतोऽस्तं ज्ञायते रविः4.28.52।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
वृत्ता यात्रा नरेन्द्राणां सेना प्रतिनिवर्तते। वैराणि चैव मार्गाश्च सलिलेन समीकृताः4.28.53।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
मासि प्रोष्ठपदे ब्रह्म ब्राह्मणानां विवक्षताम्। अयमध्यायसमयस्सामगानामुपस्थितः4.28.54।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
निवृत्तकर्मायतनो नूनं सञ्चितसञ्चयः। आषाढीमभ्युपगतो भरतः कोसलाधिपः4.28.55।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
नूनमापूर्यमाणायास्सर्वव्या वर्धते रयः। मां समीक्ष्य समायान्तमयोध्याया इव स्वनः4.28.56।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
इमास्फीतगुणा वर्षास्सुग्रीवस्सुखमश्नुते। विजितारिः सदारश्च राज्ये महति च स्थितः4.28.57।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
अहं तु हृतदारश्च राज्याच्य महतश्च्युतः। नदीकूलमिव क्लिन्नमवसीदामि लक्ष्मण।।4.28.58।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
शोकश्च मम विस्तीर्णो वर्षाश्च भृशदुर्गमाः। रावणश्च महान् शत्रुरपारं प्रतिभाति मे4.28.59।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
अयात्रां चैव दृष्ट्वेमां मार्गांश्च भृशदुर्गमान्। प्रणते चैव सुग्रीवे न मया किञ्चिदीरितम्4.28.60।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
अपि चातिपरिक्लिष्टं चिराद्दारैस्समागतम्। आत्मकार्यगरीयस्त्वाद्वक्तुं नेच्छामि वानरम्4.28.61।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
स्वयमेव हि विश्रम्य ज्ञात्वा कालमुपागतम्। उपकारं च सुग्रीवो वेत्स्यते नात्र संशयः4.28.62।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
तस्मात्कालप्रतीक्षोऽहं स्थितोऽस्मि शुभलक्षण। सुग्रीवस्य नदीनां च प्रसादममनुपालयन्4.28.63।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
उपकारेण वीरस्तु प्रतीकारेण युज्यते। अकृतज्ञोऽप्रतिकृतो हन्ति सत्त्ववतां मनः4.28.64।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
अथैवमुक्तः प्रणिधाय लक्ष्मणः कृताञ्जलिस्तत्प्रतिपूज्य भाषितम्। उवाच रामं स्वभिरामदर्शनं प्रदर्शयन्दर्शनमात्मनश्शुभम्4.28.65।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
यथोक्तमेतत्तव सर्वमीप्सितं नरेन्द्र कर्ता नचिराद्धरीश्वरः। शरत्प्रतीक्षः क्षमतामिमं भवान् जलप्रपातं रिपुनिग्रहे धृतः4.28.66।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.