Yuddha Kanda
Sarga 74
76 Shlokas
Sarga 74
Sarga 74 from Yuddha Kanda of the Valmiki Ramayana.
तयोस्तदासादितयोरणाग्रेमुमोहसैन्यंहरिपुङ्गवानाम् । सुग्रीवनीलाङ्गदजाम्बवन्तो न चापिकिञ्चित्प्रतिपेदिरेते ।।6.74.1।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
ततोविषण्णंसमवेक्ष्यसैन्यंविभीषणोबुद्धिमतांवरिष्ठः । उवाचशाखमृगराजवीरानाश्वासयन्नप्रतिमैर्वचोभिः ।।6.74.2।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
माभैष्टनास्त्यत्रविषादकालोयदार्यपुत्त्रौविवशौविषण्णौ । स्वयम्भुवोवाक्यमथोद्वहन्तौयत्सादिताविन्द्रजिदस्त्रजालैः ।।6.74.3।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
तस्मैतुदत्तंपरमास्त्रमेतत्स्वयम्भुवाब्राह्मममोघवेगम् । तन्मानयन्तौयुधिराजपुत्रौनिपातितौकोऽत्रविषादकालः ।।6.74.4।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
ब्राह्ममस्त्रंततोधीमान्मानयित्वातुमारुतिः । विभीषणवचश्श्रुत्वाहनूमांस्तमथाब्रवीत् ।।6.74.5।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
एतस्मिन्निहतेसैन्येवानराणांतरस्विनाम् । योयोधारयतेप्राणांस्तंतमाश्वासयाव ।।6.74.6।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
तावुभौयुगपवदीरौहनूमद्राक्षसोत्तमौ । उल्काहस्तौतदारात्रौरणशीर्षेविचेरतुः ।।6.74.7।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
भिन्नलाङ्गूलहस्तोरुपादाङ्गुळशिरोधरैः । स्रवद्भिःक्षतजंगात्रैःप्रस्रवद्भिस्ततस्ततः ।।6.74.8।। पतितैःपर्वताकारैर्वानरैरभिसङ्कुलाम् । शस्सैश्चपतितैर्दीप्तैर्ददृशातेवसुन्धराम् ।।6.74.9।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
भिन्नलाङ्गूलहस्तोरुपादाङ्गुळशिरोधरैः । स्रवद्भिःक्षतजंगात्रैःप्रस्रवद्भिस्ततस्ततः ।।6.74.8।। पतितैःपर्वताकारैर्वानरैरभिसङ्कुलाम् । शस्सैश्चपतितैर्दीप्तैर्ददृशातेवसुन्धराम् ।।6.74.9।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
सुग्रीवमङ्गदंनीलंशरभंगन्धमादनम् । गवाक्षं च सुषेणं च वेगदर्शिनमाहुकम् ।।6.74.10।। मैन्दंनळंज्योतिमुखंद्विविदंपनसंतथा । विभीषणोहनूमांश्चददृशातेहतान् रणे ।।6.74.11।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
सुग्रीवमङ्गदंनीलंशरभंगन्धमादनम् । गवाक्षं च सुषेणं च वेगदर्शिनमाहुकम् ।।6.74.10।। मैन्दंनळंज्योतिमुखंद्विविदंपनसंतथा । विभीषणोहनूमांश्चददृशातेहतान् रणे ।।6.74.11।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
सप्तषष्टिर्हताःकोट्योवानराणांतरस्विनाम् । अह्नःपञ्चमशेषेणवल्लभेनस्वयम्भुवः ।।6.74.12।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
सागरौघनिभंभीमंदृष्टवाबाणार्दितंबलम् । मार्गतेजाम्बवन्तंस्मिहनूमान् सविभीषणः ।।6.74.13।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
स्वभावजरयायुक्तंवृद्धंशरशतैश्चितम् । प्रजापतिसुतंवीरंशाम्यन्तमिवपावकम् ।।6.74.14।। दृष्टवातमुपसङ्ग्रम्यपौलस्त्योवाक्यमब्रवीत् ।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
च्चिदार्यशरैस्तीक्ष्णैर्नप्राणाध्वंसितास्तव ।।6.74.15।। विभीषणवचश्श्रुत्वाजाम्बवानृक्षपुङ्गवः । कृच्छ्रादभ्युग्दिरन्वाक्यमिदंवचनमब्रवीत् ।।6.74.16।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
च्चिदार्यशरैस्तीक्ष्णैर्नप्राणाध्वंसितास्तव ।।6.74.15।। विभीषणवचश्श्रुत्वाजाम्बवानृक्षपुङ्गवः । कृच्छ्रादभ्युग्दिरन्वाक्यमिदंवचनमब्रवीत् ।।6.74.16।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
नैरृतेन्द्रमहावीर्यस्वरेणत्वाऽभिलक्ष्ये । पीड्यमानशशितैर्बाणैर्नत्वापश्यामिचक्षुषा ।।6.74.17।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
अञ्जनासुप्रजायेनमातरिश्वा च नैरृत । हनुमान् वानरश्रेष्ठःप्राणान् धारयतेक्वचित् ।।6.74.18।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
श्रुत्वाजाम्बवतोवाक्यमुवाचेदंविभीषणः । आर्यपुत्रावतिक्रम्यकस्मात्पृच्छसिमारुतिम् ।।6.74.19।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
नैवराजनिसुग्रीवेनाङ्गदेनापिराघवे । आर्यसन्दर्शितस्स्नेहोयथावायुसुतेपरः ।।6.74.20।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
विभीषणवचश्श्रुत्वाजाम्बवान्वाक्यमब्रवीत् । शृणुनैरृतशार्दूलयस्मात् पृच्छामिमारुतिम् ।।6.74.21।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
तस्मिन्जीवतिवीरेतुहतमप्यहतंबलम् । हनूमत्युज्झितप्राणेजीवन्तोऽपिवयम् हृता ।।6.74.22।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
धरतेमारुतिस्तातमारुतप्रतिमोयदि । वैश्वानरसमोवीर्वेजीविताशाततोभवेत् ।।6.74.23।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
ततोवृद्धमुपागम्यनियमेनाभ्यवादयत् । गृह्यजाम्बवतःपादौहनूमान्मारुतात्मजः ।।6.74.24।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
श्रुत्वाहनुमतोवाक्यंतदाऽपिव्यथितेन्द्रियः । पुनर्जातमिवात्मानंमन्यतेप्लवगोत्तमः ।।6.74.25।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
ततोऽब्रवीन्महातेजाहनूमन्तं स जाम्बवान् । आगच्छहरिशार्दूल वानरांस्त्रातुमर्हसि ।।6.74.26।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
नान्योवक्रमपर्याप्तस्त्वमेषांपरमस्सखा । त्वत्पराक्रमकालोऽयंनान्यंपश्यामिकथञ्चन ।।6.74.27।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
ऋक्ष्वानरवीराणामनीकानिप्रहर्षय । शल्यौकुरुचाप्येतासादितौरामलक्ष्मणौ ।।6.74.28।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
गत्वापरममध्वानमुपर्युपरिसागरम् । हिमवन्तंनगश्रेष्ठंहनुमन्गन्तुमर्हसि ।।6.74.29।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
ततःकाञ्चनमत्युच्चमृषभंपर्वतोत्तमम् । कैलासशिखरंचापिद्रक्ष्यस्यरिनिषूदन ।।6.74.30।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
तयोशशिखरयोर्मध्येप्रदीप्तमतुलप्रभम् । सर्यौषधियुतंवीर द्रक्ष्यस्यौषधिपर्यतम् ।।6.74.31।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
तस्यवानरशार्दूल चतस्रो मूधि सम्भवाः । द्रक्ष्यस्योषधयोदीप्तादीपय्नत्योदिशोदश ।।6.74.32।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
मृतसञ्जीवनींचैवविशल्यकरणीमपि । सुवर्णकरणींचैवसन्धानकरणींतथा ।।6.74.33।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
तास्सर्वाहनुमन्गृह्वक्षिप्रमागन्तुमर्हसि । आश्वासयहरीन् प्राणैर्योज्यगन्धवहात्मज ।।6.74.34।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
श्रुत्वाजाम्बवतोवाक्यंहनूमान् हरिपुङ्गवः । आपूर्यतबलोद्धर्षैस्तोयवेगैरिवार्णवः ।।6.74.35।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
पर्वततटाग्रस्थःपीडयन् पर्वतोत्तमम् । हनूमान्दृश्यतेवीरोद्वितीयइवपर्वतः ।।6.74.36।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
हरिपादविनिर्भग्नोनिषसाद स पर्वतः । न शशाकतदात्मानंसोढुंभृशनिपीडितः ।।6.74.37।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
तस्यपेतुर्नगाभूमौहरिवेगाच्चजज्वलुः । शृङ्गाणि च व्यशीर्यन्तपीडितस्यहनूमता ।।6.74.38।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
तस्मिन् सम्पीड्यमानेतुभग्नद्रुमशिलातले । न शेकुर्वानरास्स्थातुंघूर्णमानेनगोत्तमे ।।6.74.39।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
साघूर्णितमहाद्वाराप्रभग्नगृहगोपुरा । लङ्कात्रासाकुलारात्रौप्रवृत्तेवाभवत्तदा ।।6.74.40।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
पृथिवीधरसङ्काशोनिपीड्यधरणीधरम् । पृथिवींक्षोभयामाससार्णवांमारुतात्मजः ।।6.74.41।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
आरुरोहतदातस्माद्धरिर्मलयपर्वतम् । मेरुमन्दरसङ्काशंनानाप्रस्रवणाकुलम् ।।6.74.42।। नानाद्रुमलताकीर्णंविकासिकमलोत्पलम् । सेवितंदेवगन्धर्वैष्षष्टियोजनमुच्छ्रितम् ।।6.74.43।। विद्याधरैर्मुनिगणैरप्सरोभिर्निषेवितम् । नानामृगगणाकीर्णंबहुकन्दरशोभितम् ।।6.74.44।। सर्वानाकुलयंस्तत्रयक्षगन्धर्वकिन्नरान् । हनुमान् मेघसङ्काशोववृधेमारुतात्मजः ।।6.74.45।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
आरुरोहतदातस्माद्धरिर्मलयपर्वतम् । मेरुमन्दरसङ्काशंनानाप्रस्रवणाकुलम् ।।6.74.42।। नानाद्रुमलताकीर्णंविकासिकमलोत्पलम् । सेवितंदेवगन्धर्वैष्षष्टियोजनमुच्छ्रितम् ।।6.74.43।। विद्याधरैर्मुनिगणैरप्सरोभिर्निषेवितम् । नानामृगगणाकीर्णंबहुकन्दरशोभितम् ।।6.74.44।। सर्वानाकुलयंस्तत्रयक्षगन्धर्वकिन्नरान् । हनुमान् मेघसङ्काशोववृधेमारुतात्मजः ।।6.74.45।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
आरुरोहतदातस्माद्धरिर्मलयपर्वतम् । मेरुमन्दरसङ्काशंनानाप्रस्रवणाकुलम् ।।6.74.42।। नानाद्रुमलताकीर्णंविकासिकमलोत्पलम् । सेवितंदेवगन्धर्वैष्षष्टियोजनमुच्छ्रितम् ।।6.74.43।। विद्याधरैर्मुनिगणैरप्सरोभिर्निषेवितम् । नानामृगगणाकीर्णंबहुकन्दरशोभितम् ।।6.74.44।। सर्वानाकुलयंस्तत्रयक्षगन्धर्वकिन्नरान् । हनुमान् मेघसङ्काशोववृधेमारुतात्मजः ।।6.74.45।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
आरुरोहतदातस्माद्धरिर्मलयपर्वतम् । मेरुमन्दरसङ्काशंनानाप्रस्रवणाकुलम् ।।6.74.42।। नानाद्रुमलताकीर्णंविकासिकमलोत्पलम् । सेवितंदेवगन्धर्वैष्षष्टियोजनमुच्छ्रितम् ।।6.74.43।। विद्याधरैर्मुनिगणैरप्सरोभिर्निषेवितम् । नानामृगगणाकीर्णंबहुकन्दरशोभितम् ।।6.74.44।। सर्वानाकुलयंस्तत्रयक्षगन्धर्वकिन्नरान् । हनुमान् मेघसङ्काशोववृधेमारुतात्मजः ।।6.74.45।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
पद्भ्यांतुशैलमापीड्यबडबामुखवन्मुखम् । विवृत्योग्रंननादोच्चैस्त्रासयन्निवराक्षसान् ।।6.74.46।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
तस्यनानद्यमानस्यश्रुत्वानिनदमद्भुतम् । लङ्कास्थाराक्षसास्सर्वे न शेकुस्स्पन्दितुंभयात् ।।6.74.47।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
नमस्कृत्वाऽथरामायमारुतिर्भीमविक्रमः । राघवार्थेपरंकर्मसमीहतपरन्तपः ।।6.74.48।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
स पुच्छमुद्यम्यभुजङ्गकल्पंविनम्यपृष्ठंश्रवणेनिकुञ्च्य । विवृत्यवक्त्रंबडबामुखाभमापुफ्लुवेव्योमनिचण्डवेगः ।।6.74.49।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
सवृक्षषण्डांस्तरसाजहारशैलान् शिलाःप्राकृतवानरांश्च । बाहूरुवेगोद्धतसम्प्रणुन्नास्तेक्षीणवेगास्सलिलेनिपेतुः ।।6.74.50।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
तौप्रसार्योरगभोगकल्पौभुजौभुजङ्गारिनिकाशवीर्यः । जगाममेरुंनगराजमग्य्रंदिशःप्रकर्षन्निववायुसूनुः ।।6.74.51।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
स सागरंघूर्णितवीचिमालंतथाभृशंभ्रामितसर्वसत्त्वम् । समीक्षमाणस्सहसाजगामचक्रंयथाविष्णुकराग्रमुक्तम् ।।6.74.52।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
स पर्वतान्वृक्षगवान् सरांसिनदीस्तटाकानिपुरोत्तमानि । स्फीतान् जनान्तानपिसम्प्रवीक्ष्यजगामवेगापतितृतुल्यवेगः ।।6.74.53।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
आदित्यपथमाश्रित्यजगाम स गतक्लमः । हनूमांस्त्वरितोवीरःपितृतुल्यपराक्रमः ।।6.74.54।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
जवेनमहतायुक्तोमारुतिर्मारुतोयथा । जगामहरिशार्दूलोदिशश्शब्देनपूरयन् ।।6.74.55।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
स्म्मरन्जाम्बवतोवाक्यंमारुतिर्वातरंहसा । ददर्शसहसागत्वाहिमवन्तंमहाकपिः ।।6.74.56।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
नानाप्रस्रवणोपेतंनानाकन्दरनिर्घरम् । श्वेताभ्रचयसङ्काशैशशिखरैश्चारुदर्शनैः ।।6.74.57।। शोभितंविविधैर्वृक्षैरगमत्पर्वतोत्तमम् ।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
स तंसमासाद्यमहानगेन्द्रमतिप्रवृद्धोत्तमघोरशृङ्गम् । ददर्शपुण्यानिमहाश्रमाणिसुरर्षिसंघोत्तमसेवितानि ।।6.74.58।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
स ब्रह्मकोशंरजतालयं च शक्रालयंरुद्रशरप्रमोक्षम् । हयाननंब्रह्मशिरश्चदीप्तंददर्शवैवस्वतकिङ्करांश्च ।।6.74.59।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
वज्रालयंवैश्रवणालयं च सूर्यप्रभंसूर्यनिबन्धनंच । a. ब्रह्मासनंशङ्करकार्मुकं च ददर्शनाभिं च वसुन्धरायाः ।।6.74.60।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
कैलासमग्य्रंहिमवच्छिलां च तथर्षभंकाञ्चनशैलमग्य्रम् । सन्दीप्तसर्वौषधिसन्प्रदीप्तंददर्शसर्वौषधिपर्वतेन्द्रम् ।।6.74.61।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
स तंसमीक्ष्यानलरश्मिदीप्तंविसिष्मियेवासवदूतसूनुः । आवृत्यतंचौषधिपर्वतेन्द्रंतत्रौषधीनांविचयंचकार ।।6.74.62।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
सयोजनसहस्राणिसमतीत्यमहाकपिः । दिव्यौषधिधरंशैलंव्यचरन्मारुतात्मजः ।।6.74.63।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
महौषध्यस्ततस्सर्वास्तस्मिन् पर्वतसत्तमे । विज्ञायार्थिनमायान्तंततोजग्मुरदर्शनम् ।।6.74.64।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
स तामहात्माहनुमानपश्यंश्चुकोपकोपाच्चभृशंननाद । अमृष्यमाणोऽनगिनिकाशचक्षुर्महीधरेन्द्रंतमुवाचवाक्यम् ।।6.74.65।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
कीमेतदेवंसुविनिश्चितंतेयद्राघवेनासिकृतानुकम्प । पश्याद्यमद्बाहुबलाभिभूतोविकीर्णमात्मानमथोनगेन्द्र ।।6.74.66।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
स तस्यशृङ्गंसनगंसनागंसकाञ्चनंधातुसहस्रजुष्टम् । विकीर्णकूटंज्वलिताग्रसानुंप्रगृह्यवेगात्सहसोन्ममाथ ।।6.74.67।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
सतसमुत्पाट्यखमुत्पपातवित्रास्यलोकान् ससुरासुरेन्द्रान् । संस्तूयमानःखचरैरनेकैर्जगामवेगाद्गरुडोग्रवेगः ।।6.74.68।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
स भास्कराध्वानमनुप्रपन्नस्तंभास्कराभंशिखरंप्रगृह्य । बभौतदाभास्करसन्निकाशोरवेस्समीपेप्रतिभास्कराभः ।।6.74.69।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
स तेनशैलेनभृशंरराजशैलोपमोगन्धवहात्मजस्तु । सहस्रधारेणसपावकेनचक्रेणखेविष्णुरिवार्पितेन ।।6.74.70।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
तंवानराःप्रेक्ष्यविनेदुरुच्चैस्सतानपिप्रेक्ष्यमुदाननाद । तेषांसमुध्घुष्टरवंनिशम्यलङ्कालयाभीमतरंविनेदुः ।।6.74.71।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
ततोमहात्मानिपपाततस्मिन् शैलोत्तमेवानरसैन्यमथ्ये । हर्युत्तमेभ्यशशिरसाऽभिवाद्यविभीषणंतत्र स सस्वजे च ।।6.74.72।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
तावप्युभौमानुषराजपुत्रौतंगन्धमाघ्रायमहौषधीनाम् । बभूवतुस्तत्रतदाविशल्यावुत्तस्थुरन्ये च हरिप्रवीराः ।।6.74.73।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
सर्वेविशल्याविरुजाःक्षणेनहरिप्रवीराश्चहताश्चयेस्युः । गन्धेनतासांप्रवरौषधीनांसुप्तानिशान्तेष्विवसम्प्रबुद्धाः ।।6.74.74।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
दाप्रभृतिलङ्कायांयुध्यन्तेहरिराक्षसाः । तदाप्रभृतिमानार्थमाज्ञयारावणस्य च ।।6.74.75।। येहन्यन्तेरणेतत्रराक्षसाःकपिकुञ्जरैः । हताहतास्तुक्षिप्यन्तेसर्वएवतुसागरे ।।6.74.76।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.
दाप्रभृतिलङ्कायांयुध्यन्तेहरिराक्षसाः । तदाप्रभृतिमानार्थमाज्ञयारावणस्य च ।।6.74.75।। येहन्यन्तेरणेतत्रराक्षसाःकपिकुञ्जरैः । हताहतास्तुक्षिप्यन्तेसर्वएवतुसागरे ।।6.74.76।।
Reading original text only. Use the controls to switch on an available commentary or source layer.